Francesca Albanese, ki no at lassau su mundu comenti dd’at agatau

Mancai no sia in Sardigna, e no apa pòthidu andai a Sèneghe, mi seu ascurtau de s’inghitzu a s’acabu s’interventu de Francesca Albanese de ananteriseru, reladora ispeçiali de s’ONU pro sa situatzioni in is Territòrius palestinesus ocupaus. Una fèmina ki stimu meda. Però, su prus ki m’interessât fiat unu certu “efetu de discursu” ki su kistionu de issa podiat tenni in Sardigna, ananti de unu pùblicu ki is indipendentistas tzèrriant #cds, est a nai sa “curtura de manca” sarda. Sà ki gherrat pro sa libertade palestinesa (faende bene), ma si bregunjat a ddu fai po sà sarda, a su mancu in foras de is retzas soçialis.
Difatis no seu stètiu delùdiu. Albanese, ki no tenit nisciunu filtru coloniali, e at bìviu un’esperèntzia tostada ma ki ddi pirmitit de pensai liberamenti, at bidu e connotu su ki medas de nosatrus eus bìviu, pesendisì a sa gana de s’autodeterminatzione sarda. At nau “Creu diaderus ca sa Sardigna, (…) prus de calisisiat atra terra in Itàlia, cumprendat sa kistioni de s’autodeterminatzione a manera istintiva, est a nai ita totu bolit nai a essi colonizaus (…)” Albanese narat ki (nosatrus is sardus) teneus una cumprensioni ìntima “de su ki bolit nai a tenni su deretu de esistiri ke pòpulu, o ke pòpulus, po mori de scioberus polìticus ki rifletant e ki amparint s’identidadi de pòpulu pròpia, cumentzendi de sa limba, de comenti si comunicat cun s’atra genti, de comenti s’intendit, s’intèrpretat sa realidadi”. In Sardigna at agatau sinnus de “indigeneidadi violada”, comenti in medas atrus logus ki at abitzau in custus ùrtimus duus annus de vida sua eròica e gratziosa.
Sù de nai is cosas a manera dereta de Albanese at cuntrastau a tzerriadura cun su kistionu barrocu de sa scriitora sarda in limba italiana ki fiat sèthia acanta a issa, presentendedda. Issa fiat sa Sardigna ki no agatat is fueddus po kistionai de sa cunditzione sua. In s’ìnteris ki Albanese at tocau in pagu minutus su coru de sa kistioni, Madau in medas minutus nc’est passada acanta kentze nemancu a dda biri, custa kistioni manna de s’autodeterminatzione. At nau Albanese: “E duncas apu cumprèndiu, ocannu passau [benendi innoi in Sardigna] ki tocat a intreçiri su kistionu de sa Palestina cun dònnia realidadi cun kini nosi s’interfaçaus”. Ma nosatrus, dònnia dii, nos agataus in paris a amigus de manca ki ant bìviu totu sa vida insoru in Sardigna, ma custu annoditzu mancu si ddu funti pensau. Madau at difatis rapresentau su stili de pensamentu dominanti in Sardigna, ki no biit, no intendit, no fueddat. E po oras nci fùrriat a ingìriu. Sa sua est sa manera pigada po contu po esistiri a manera asseliada, prus ki totu in sa classi media studiada. Sù ki est normali, e ki no si podit jujai.
Custa farta de andai a su puntu no est casuali, ma dipendit de su fatu ki su puntu (s’autodeterminatzione) custringit sa genti a si torrai a ponni in su mundu a manera diferenti. Custringit a totus a nai: poita apu scioberau s’italianu e no su sardu? Poita apu votau a is partidus italianus e no a is partidus o coalitzionis sardas? Poita apu pensau a su pagu ki podia godanjai personalmenti de sa situatzioni ki esistit e no seu stetiu o stètia generosu cun su comunu? Poita no apu pesau a is fillus mius in sa limba nostra? Poita apu preferiu sa psicoterapia sceti a sa cumbata polìtica? Poita apu lassau su mundu comenti dd’apu agatau?
NOTA
Trascritzione de su kistionu originàriu de Francesca Albanese de su 6 de cabudanni de 2025 in Sèneghe, in Cabudanne de sos poetas.
“Credo veramente che la Sardegna, più di qualsiasi altro posto in Italia, più di qualsiasi altra terra in Italia, capisca istintivamente la questione dell’autodeterminazione, cioè che cosa significa essere colonizzati, che è un po’ la questione dell’origine della questione meridionale, se volete, o s’intreccia con la questione meridionale, che ho capito attraverso lo studio di questa terra, più che dalla conoscenza diretta, che c’è proprio una comprensione intima di che cosa significhi avere il diritto di esistere come popolo, o come popoli, attraverso scelte politiche che riflettano e che proteggano la propria identità di popolo, dalla lingua, da come si comunica con gli altri, da come si sente, da come si interpreta la realtà. E quindi qui ho capito, l’anno scorso, che bisogna intrecciare il discorso della Palestina a ogni realtà con la quale ci si interfaccia. Questi due anni mi hanno portato in giro per il mondo e in ogni parte del mondo ho trovato una parte di indigeneità violata. È difficile spiegare, fuori dall’Accademia, l’indigeneità, però per me – per dirlo in modo semplice – è appartenenza a un luogo”.
Lisandru Mongili Porru
Imàgini: pagina FB de Cabudanne de sos poetas















