L’eredità delle donne di casa Lussu, Joyce Lussu e Giovanna Serri, de Clàudia Crabuzza (publicau in su 2024 de Archivi del Sud).
Apu acabau de pagu de lìgiri custu libru e m’est pràciu meda meda. Intre sàgiu e romanzu, Clàudia Crabuzza nosi contat sa stòria de duas fèminas de ‘Domu Lussu’ (Sa domu in Armùngia, in su Gerrei, de Emilio e Joyce Lussu, chi oi nd’ant fatu unu museu e unu logu de memòria): Joyce Lussu, scritora partigiana e cumpàngia de Emilio, e Giovanna Serri, massaja e tessidora chi po totu sa vida at manigiau sa domu e is terras de sa familìa Lussu.
Su libru nàscit de sa tesi de laurea de Clàudia e afirmat ca sa stòria no est sceti de is grandus òminis, ma fintzas de is fèminas chi ‘faint’: in coxina, in su sartu, in is laboratòrius, in is museus. Antifascismu, Resistèntzia e batallas po s’emancipatzioni s’amesturant a fainas de domu, tessidura e manìgiu de una domu.
Clàudia contat de su museu spartu ‘Sa domu de is ainas’ de Armùngia: materiali arregortu e memòrias de fèminas (tessidura, traballus domèsticus), traballu meda ma chi no est arreconnotu mancu in manera simbòlica. Is fèminas ant fatu su museu donendi ogetus, contendi stòrias, cuidendi is spàtzius, ma sena poderi perunu in su scèberu, s’interpretatzioni o is narratzionis esplicitas de sa stòria.
Is fèminas de ‘Domu Lussu’ e su museu de Armùngia Clàudia ddus imperat cumenti esempru po torrari a pensari su patrimòniu: no sceti ogetus e documentus ligaus a un òmini (Emilio Lussu), ma is stòrias, is scèberus e s’erèntzia de is fèminas chi ant permìtiu a custa memòria de lòmpiri fintzas a nosu.
Cun custu libru imparaus a castiari sa stòria de un’àtera manera: sa de duas fèminas diferentis meda, chi però in s’immàgini de coberta e in is pàginas de su libru acabbant assimbillendi·sì, cumenti chi cumpàrtzint su matessi detèrminu in mantènniri impari domu, memòria e polìtica.
Custa letura m’at obrigau a torrari a pensari su rolu de is fèminas in is museus, in sa transmissioni de su patrimòniu e in is stòrias familiaris. Est unu libru chi cunsillu, prus che totu, a chini est interessau a sa stòria sarda, a is stùdius de gènere, a sa museologia e a su patrimòniu culturali, ma fintzas a chini bolit cumprèndiri cumenti si fràigat una narratzioni stòrica e chini nd’abarrat a foras. E cunsillu a ddu lìgiri fintzas chini iat a bòlliri sciri su sentidu chi tènit a ndi bòddiri in erèntzia unu logu e de cantu traballu de is fèminas ddoi est apalas de ònnia domu fata a museu. Custu tema, comenti est presentau in su libru, no pertocat sceti su museu de Armùngia, ma podit essi postu in relatzioni cun àteras realidadis de museus etnogràficus, prus che totu is de tipu domèsticu.
Po serrai, su valori de custu libru est in s’abbilesa de ammostai chi sa memòria no est neutra: est fràigada, scèberat e a bortas (medas) lassat aforas. E pròpiu po custu depit èssiri torrada a pensai.
S’immagini in sa coberta de su libru est un’elaboratzione de figuras, chi arrapresentant a Joyce Lussu e Giovanna Serri, fata de Zuanna Maria Boscani, artista visiva de s’Alighera. S’artista at traballau cun fografias pigadas de is famìlias (is netus), fendi su traballu de “torrai a cosiri sa memòria”. S’immàgini de acabu no presentat a is duas fèminas cumenti atesu o monumentalis, ma cumenti chi fessint “pesadas” impari, unias de su matessi filu de stòria e de traballu. E est po cussu chi, torrendi a castiai s’immàgini acabau su libru, m’est partu fintzas chi is duas fèminas s’assimbillint apari.
Imàgini: claudiacrabuzza.eu
