NAZA, o de su sistema

Sa craė pro lėgėrė custa manera de scriėrė su sardu est in bàsciu.

NAZA est unu film a pithus de unu sistema, fatu a retza.

No est fàçilė a contarė unu sistema cundunu film, ca sa faina est cumparthida de òminės e màkinas, de algoritmŏs e aèreŏs de bombardamentu, de datos regortŏs e de aìnas de càrculu. Su scioberu est istadu a intervistarė operadorės in is crobituras de una Jaffa colonizada (pighendė fintzas su nòmine imbentadu e colonialė de Tel Avìv, fraigadu in is tumbas e in sa fura de is domŏs e terras Palestinesas). Custŏs “tontŏs”, operadorės surdŏs e thurpŏs a s’umanidadė comuna de totus, ponėnt timoria a ònnia personė onesta, ca est gentė perigulosa. Ma no contat meda, no pensat, no agit, e ddi ant sciacuadu su cerbeddu cumentzendė de sa piçinnia, ke a totus is israelianŏs. Pro issŏs is Palestinesŏs no sunt personės. Ddŏs tzèrriant fintzas aravim, “arabbŏs”, ca pro issŏs mancu su nòminė insorŏ tenėnt deretu a portarė. Ocėnt e si ndė riėnt, istesiadŏs de sa zona inuė materialmentė sa gentė est ocida. Ma est craru ki a pigarė a custŏs fiat s’unicu açessu possìbilė, s’ùnica avantzada, pro nc’intrarė in su sistema, sende autorės de unu film. Difatis in medas si sunt paradŏs a sa “tontesa” de custŏs, mentrės sa cosa fiat sa tontesa de su sistema.

S’efetu drammaturgicu est sù de pensarė a sa « responsabilidadė individualė ». Ma custa est pagu possìbilė candŏ ses feti unu “ingranaju”, ki depės “fidarė a su sistema” (seŏ impreendė is fueddŏs impreadŏs in su film). Duncas, kistionaus de custu “sistema”.

Su sistema ki classìficat a sa gentė ke NAZA (est a nâėrė “efetu col·lateralė” in sa sigla ebràica sua) est unu sistema comente a medas. Sa tarea sua est a ocirė, però, e in custu s’assimbillat a is videogame (ki ocėnt virtualmentė, mentre Israelė ocėt a sa gentė de a berus). Su corŏ suŏ est su càrculu, fatu a pithus de medas datŏs, de unu muntonė enormė de datŏs. Su càrculu est reguladu de un’algoritmu, est a nàrrere una sèriė de istrutzionės craras ki cumandant una faina passu cun passu. 

Postu ki su telèfonu suŏ narat ki s’òminė est (ki s’algoritmu si pensat ki siat) de Hamas, geolocalizant su palathiu inuė est e ddu sciusciant totu, morendė a totu sa gentė ki ddoė at ! Pro unu de Hamas, morėnt a 500 NAZA, òminės, fèminas, minorės, beçŏs: bastėt ki siant Palestinesŏs. Sa faina est difatis a ocirė membrŏs de Hamas in Gaza presentės in domŏ issorŏ segundu is càrculŏs de unŏs cantŏs algoritmŏs inclùdiŏs in produtŏs nomenadŏs Lavender (« spicu »), pro identificarė membrŏs de sa resistèntzia palestinesa, Where’s Daddy ? (« Inuė est Babbai »), pro ddŏs sighirė geolocalizendė a is telefoneddŏs insorŏ, e The Gospel (“S’Evangèliu”), fatu pro mirarė a is fràigŏs, is domŏs e is infrastruturas, ki depėnt essėrė sciusciadas. Totus custas ainas podėnt trabal·larė ca su regìmenė israelianu in Palestina at pesadu unu sistema de cuntrol·lu microfìsicu, ki trasformat in datŏs fintzas ònnia suspu palestinesu. Custu dae s’ocupatzionė de Gaza in su 1967 e fintzas a candŏ est istada assediada (17+3 annŏs), mudendėsì in su lager prus mannu de su mundu. S’alimentat aici su sistema de dataset e database ki is algoritmŏs impreant pro ocirė e pro sciusciarė totu. In su film est craru ki su finė beru est su genoçìdiu, no tanti a ocirė ìs de Hamas. Custa est sa scusa. Su finė est a ocirė a is NAZA, est a narrėrė sa gentė comuna. Totus is Palestinesŏs, in cantu Palestinesŏs. 

Su problema est ki totus is Palestinesŏs, in cantu Palestinesŏs, sunt istadŏs intradŏs ke mira indunu sistema impreadu pro ocirė, classificadŏs o ke “membrŏs de Hamas” (e mancari no ddu fiant de annŏs) o ke NAZA. Totus prontŏs a sa mortė, in cantu Palestinesŏs. Fartosŏs o innoçentės. A pithus de una basė ètnica. Si ses Palestinesa o Palestinesu in Gaza, ses mortu. No ddoė at duda duncas ki sù de Israelė cun sos Palestinesŏs siat unu genoçìdiu. Si, comentė iscimus, Auschwitz est istadu possìbilė ca is Nazistas aiant pesadu unu sistema industrialė, Noecentesu, de ocidorju, inuė is personės fiant betidas a trenu induna fàbrica de sa mortė, bruxendė is carenas de is vìtimas, Gaza est possìbilė ca is Israelianŏs ant pesadu unu sistema digitalė, in remotu, inuė si càrculat no su logu neçessàriu in su lager a ocirė is presoneris benendė de is zonas ocupadas, ma si càrculat comentė a ddŏs ocirė in domŏ issorŏ candŏ torrant a cenarė in paris a is fillŏs e sa mullerė, ocendė a issŏs puru e bruxendė fintzas a is cuadernŏs de scola, pro no ndė lassarė mancu s’ammentu. E ki is carenas si dda papėnt is canės, comentė est orribilmentė suçèdiu. Ma su sistema est industrializadu issu puru a pithus de unu càrculu ratzionalė, ajornadu a sa tècnica de oė. Ma su suçu no mudat. Sa classificatzionė e su mudonju de vidas in datŏs cuat su genoçìdiu pro kiė ddu faėt, e pro s’ambientė suŏ. Sa responsabilidadė est delegada. Ma no pro nosatrŏs ki osservaus. 

Is trabal·lŏs brutŏs

In su 1962, Everett Hughes pubricât in sa revista Social Problems unu saju a bortas aparentadu a is teorias de Hannah Arendt de sa banalidadė de su malė. Ddi nânt “Good People and Dirty Work” (Bona gentė e trabal·lu brutu). Trabal·lu brutu est cuddu trabal·lu ki si dèlegat a grupŏs particularės (comentė is agentės secretŏs de su film, in s’antigòriu a is buginŏs, e puru a is aligheris, a is dotorės e infirmeris, a is bicamortŏs, etc.), ca est cunsideradu leju e feu moralmentė. Como sa dèlega “immoralė” est a su “Sistema” de si dda ponnėrė a coddu.  Sa dèlega immoralė de su genoçìdiu pirmitėt a s’Israelianu normalė de sighirė sa vida sua, stesiendėsì de ìs ki si ndė ocupant. Ke in sa Germània nazista, in s’Israelė sionista totus scint de su genoçìdiu, ma mancari siat a 60 km de Jaffa, est delegadu a s’IDF, sacralizadu comentė fiant cuddŏs in Germània, e invisìbilė. Sa dèlega est intrada in su sistema etotu, ca pagu de is operadorės sunt in Gaza. Is prus cumandant de atesu a grupŏs pitiŏs e minorės trabal·lendė in su terrinu, e dèlegant meda a nonumanos, ke dronės, atras màkinas, e a is algoritmŏs. Custŏs parėnt neutralės ca sunt ainas tècnicas prenadas de matematicas e de iscièntzia. Nemancu ddŏs connoscėnt ca est su « sistema » ki ddŏs acàpiant a parė. Ma calincunu at deçidiu ite ncė ponnėrė e no ncė ponnėrė. E comentė classificarė sa gentė palestinesa ke miras pro unu ocidorju. Sa dèlega de s’immoralė, de su brutorė, sarbat s’Israelianu de sa responsabilidadė moralė de essėrė criminalės. Est aici ki sighint una vida normalė, faendė yoga, sderrinendėsì in su divanu, faendė ora, comentė su film amustrat. 

Su film NAZA sconçat su jogu, scòviat su fundamentu malu de totu una soçiedadė colonialė pesada in logu allenu furadu, de un’atru pòpulu isterminadu. Illuxėt su sistema, est unu film polìticu, ki nosi ponėt sa kistionė de su pagu importu de s’indivìduu : ca totu est polìticu, e nudda o casi individualė. E sa faina est semper cumparthida, siat in su malu, ke in Israelė, siat in su bonu puru. 

Pro totu custu timėnt custu film, e ddu cumbatėnt. Pro custu tocat a ddu castiarė.  

CRAĖ DE LETURA

Â, â inditat una a longa, mascamentė in su tempus passau contìnuu de is verbus (ki in italianu tzèrriant “imperfetto”) e in su verbu narai.

C, c podėt èssėrė lėgida /č/ opuru /k/  e /h/ segundu sa zona de Sardigna (ke in centu, cida, cerèsia, etc.)

Ç, ç podėt èssėrė lėgida /č/ opuru /ts/ segundu sa zona de Sardigna (ke in açapu, sconçu, fàçilė)

Ė ė,  podėt èssėrė lėgida /i/ opuru /e/ segundu sa zona de Sardigna (ke in identidadė, scriėrė, scirė, banalė)

Ge ge, Gi gi, podėnt èssėrė lėgidas /dz/ opuru /j/ segundu sa zona de Sardigna (ke in genealogia, gentė). In Ga ga, Go go e Gu gu faėnte semprė /gh/ (ke in perigolosu, logu, longa, etc.)

Gh, gh depėt èssėrė semprė lėgida /gh-/ in totu sa Sardigna (ke in gherra, sighirė, ghia, etc.)

J, j podėt èssėrė lėgida /gi-/ opuru /dz/ opuru fintzas /i/ segundu sa zona de Sardigna (ke in Junta, rejonė, culurjonė, etc.)

K, k depėt èssėrė semprė lėgida /-k-/ in totu sa Sardigna (comente in ke, ki, kistionė, folk), francu /h/ in Barbaja sketa.

L, l podėt essėrė lègida /b/ o /r/ o puru in atras manera in Campidanu, Sarçidanu e Sàrrabus. Comente in atras limbas meda (ke inglesu o françesu), podėt èssėrė geminada o pronunçiada sintzillamentė segundu s’impreu. Feti s’italianu e paghìssimas atras limbas tenėnt règulas fissas pro sa geminatzionė (raddòpiu) de is consonantės. 

Ll, ll podėnt èssėrė lėgidas /gi-/ opuru /dz/ opuru /ll/ opuru fintzas /ts/ segundu sa zona de Sardigna (ke Cunsillu, filla, allu, ollu, etc.)

L·l l·l  (L·L) o ella geminada, si depėt semprė lėgėrė ella dòpia (ke in col·letivu, Gàl·lia, ul·leras, batal·la, etc.).

Ŏ ŏ podėt èssėrė lėgida /u/ opuru /o/ segundu sa zona de Sardigna (ke in bonŏs, candŏ, domŏ, jòvanŏs, deŏ seŏ).

X, x podėt èssėrė lėgida /ž/ opuru /gh/ segundu sa zona de Sardigna (ke in paxė, nuxė, luxė, etc.)

Th, th podėt èssėrė lėgida /th/ opuru /t/ opuru /ts/ opuru /č/ segundu sa zona de Sardigna (ke in pratha, petha, thurpu, thia, therakia etc.).

A, e, i, o, u sighidas de N si podėn nasalizare si sunt sighidas de una n sighida de una vocalė /ã/ /ę/ /į/ /õ/ /u nasalė/.

Dònnia crìtica est benė arriçida!


Imàgine: vanityfair.it

Google Siti Preferiti
Cumpartzi • Condividi

2 commenti

  1. Istimadu Alessandro, sa tua no est solu un’analisi ma unu “frastimu” potente e bene argumentadu. Tenes rijone subra sa de/umanizzazione de sa pratica de isterminiu. Ti fatto

    Sos programmas de intelligentzia artificiale non si fundant subra de algoritmos cun istrutziones precisas e rigidos ma sun retes neurales flessibiles e fundadas subra s’apprendimentu. solu gai poden incrociare numeros de telefono, localizzazione, indiritzios, anagrafe e frequentatziones. Unu sistema de controllu totale mancu immaginadu da Orwell.
    Est beru su chi iscries. Gaza est unu lager a chelu abertu inue sos palestinesos non enint nemmancu deportados ma est sa matessi domo insoro a diventare logu de controllo e de isterminiu pianificadu dae lontanu.
    Si, unu film chi isvelat partes mannas de su macchinariu

  2. Istimadu Alessandro, sa tua no est solu un’analisi ma unu “frastimu” potente e bene argumentadu.
    Tenes rijone subra sa de/umanizzazione de sa pratica de isterminiu. Sos programmas de intelligentzia artificiale non si fundant subra de algoritmos cun istrutziones precisas e rigidas ma sun retes neurales flessibiles e fundadas subra s’apprendimentu. Solu gai poden incrociare numeros de telefono, localizzazione, indiritzios, anagrafe e frequentatziones. Unu sistema de controllu totale mancu immaginadu da Orwell.
    Gaza est unu lager a chelu abertu e custu film est importante ca isvelat partes de su macchinariu de isterminiu e de sas pessones chi si faghent partes de proceduras pianificadas e perdent s’umanidade.
    Si, un film chi andat bidu.

Lascia un commento / Cummenta

I commenti saranno sottoposti ad approvazione prima della pubblicazione.

Il tuo indirizzo email non sarà pubblicato. I campi obbligatori sono contrassegnati *