Sa craė pro lėgėrė custa manera de scriėrė su sardu est in bàsciu
In diės candŏ sa mobilidadė aerea s’est parada, sa poberesa e su disterru, prus ki totu de sa gentė jòvana, scòpiat in pari cunduna Junta rejonalė ki si distinghėt a corrutzionė e figureddas, candŏ lėgeus de s’incuinamentu e de sa disgràtzia in s’industria petrolkìmica, e candŏ grandus manifestadas in Casteddu e Thàthari sighėnt sa currentė mundialė, bentulendė sa bandela palestinesa, sa kistionė ki avolotat s’indipendentismu sardu est : surra o no surra?
Inuė est ki apŏ jaė bidu custa scena? Incapas, a pithus de un’atra istòria de bandelas, opuru de una Sardigna netta. Ma mi parėt ki mi ndė seŏ scarescendė atras. Sa gentė ki eus a depėrė mobilitarė pro una Sardinna prus mellus creŏ ki no scipiat de ita totu si faeddat, e pothat assimbillare Surra a unu grupu nou de baddu sardu, e sa bandela palestinesa oramai dda biėt puru in parròkia.
Apŏ lėgidu rexonŏs a fundu ideològicu e fintzas filosòficu benendė de su Col·letivu Malaritas, una letzionė in Instagram ki nemancu su Cursu curtzu de istòria de su PCUS(b), e sparadas antiwoke de is leader de Surra, no cunsiderendė su muntonė de post (e scimpru deŏ a mi ncė açungėrė). Totu a manera crara amesturadu cun cuntierras personalės e gana de scarrigarė a atra gentė su fallimentu politicu, personalė e colletivu ki medas bortas tocat a calėsisiat initziativa polìtica.
A mimi m’andat benė totu, donniunu tenėt is ideas suas, deŏ m’apoderŏ is mias, su cunfrontu mi praxėt e, sendė de formatzionė marxista, no cul·legŏ is ideas de sa gentė a sa malesa o bonesa sua, ma a is cunditzionės ki dd’ant pesada aici e a su caminu de vida ki sa gentė at tentu. Però castiŏ is conditzionės de sa vida mia e nostra in Sardigna e narŏ: innoxė tocat a si ncė movėrė pro ddas mudare, e a sa lestra, e a ponnėrė a una partė is cosas de pagu interessu colletivu. Duncas, no seŏ de acòrdiu a nosi faėrė al·loriarė cun cuntierras e certŏs de bixinadu pro assinnarė çertificadŏs de puresa ideològica, ki siat indipendentista o de manca berdadera, candŏ teneus in facė su perigulu mannu ki est tokende sa Sardinna: nossi, no ddu pothŏ poderarė.
Ndė bogŏ de mesu luegus sa kistionė: si Surra est de dereta. Mancari siat, no est faėndė cosa de dereta, ca est promovendė dibata e atzionė a pithus de temas ki sunt çentralės, e tocat a ddŏs arregordarė: sa speculatzionė in sa costera; sa kistionė de sa speculatzionė acapiada a sa transitzionė energetica e imoė sa mobilitatzionė contras a is çentrŏs de datŏs, ki aintre atru est istada çentralė in sa mobilitatzionė anti-Trump in América is custas ùrtimas eletzionės. Tenėnt ideas ki no cumparthŏ, ma ndė pigŏ sa cosa bona ki nosi lassant, ca si sunt movendė a pithus de temas ki afòrtiant sa cumbata pro una Sardinna prus mellus, de custa inuė s’ispera nostra si nc’est allupendė. Sa cosa mala si dda lassŏ, ma no mi parėt ki apat mai pertocadu in sa sustàntzia is mobilitatzionės insorŏ, a parte s’idea de sa “seguresa” in su çentru storicu de Casteddu, unu tema inuė agataus ambiguidadės puru in sa manca italiana e in atrŏs indipendentismŏs.
Ìs de sa Casteddu Fashion Left ki ddŏs (e ddas) grisant puru tenėnt ideas meda ki deŏ no cumparthŏ. Abarrant a sa muda pro sa resistèntzia ucraina, no sunt interessadŏs – sinò astrattamentė – a is kistionės de sa vida de is Sardŏs, comintzendė de sa poberesa, de su salàriu, de siendeddas pistiddadas a impostas e a farta de crèditu, de su disterru, de su sciusciu de su servìtziu pùbricu in donniunu aspetu suŏ, scola, sanidadė, universidadė, mobilidadė, de unu guvernu malu. A bortas donant s’impressionė de bivirė indunu parcu a tema. Ma si ponėnt in càtedra donendė letzionės, e kentza passarė nemancu unu concursu! No ascurtant, jujant. Mancant de generosidadė e de responsabilidadė, prus ki totu, pesendė custa cuntierra ki serbit a si distinghėrė, a lucrarė un’àura de superioridadė moralė e intelletualė, ki est una circa umana ki pothŏ puru cumprendėrė, ma no fràigat nudda pro su colletivu sardu. Esprimėt sceti sa timoria de intelletualės declassadŏs e disisperadŏs de sa cunditzionė issorŏ, ke a is prus de is Sardŏs e Sardas. Ma calėkisiat su motivu, ddis interessat a fraigarė làcana, no a pesare una faina polìtica ki funtzionėt. Boundary work, diant nâėrė. Inùtilė e dannarja, sa frustratzionė ebbia no portat a nudda.
Pro sù ki pertocat sa bandela palestinesa tocat a regordarė ki andat acanta a un’unda manna de mobilitatzionė e in totu su mundu oė est su sìmbulu prus mannu de libertadė. Praxat o no praxat a Surra. Totus ki teneus unu bìculu de umanidadė favoresseus sa càusa palestinesa. Però Surra tenėt rexonė, mancari espressat una curtura filosionista ki no est rara in Sardinna, a dereta e a manca, partendė de sa Junta de Cuartu pro arribarė a settas indipendentistas e sòtziŏs col·laboradorės de su buginu sionista a nòminė in sardu. Surra tenėt rexonė pro nâėrė ki sa formatzionė polìtica de sa joventudė sarda ancora in diė de oė si faėt escludendė is temas ki pertocant sa Sardinna. E, açungŏ deŏ, a s’acostarė a sa Casteddu Fashion Left no serbit a meda pro is indipendentistas ki ddu faėnt, ca si faėnt usarė e bastat, kena de cambiarė de nudda su caminu polìticu ki est semper sù de sa subalternidadė curturalė prima ancora ki polìtica a s’Itàlia. Ca Casteddu Fashion Left no est polìtica, ma est pro agatarė traballu e dinarė, prus ki totu pro is “fillŏs de” e pro is “amighixeddŏs”. Su perìgulu ki currėnt est peus de sù de s’acostarė a Surra in sa combata comuna.
Poneus duncas a una parte is kistionės de identidadė personalė e de apartenèntzia, e poneus ainnantis su cambiamentu de Sardinna. No est Surra ki at a mudare un’identidadė progressista nostra, si custa est sòlida. Donniunu andėt pro su caminu suŏ, ma pro s’amorė de Deus, no torraus a arripitėrė custa disamistadė dannarja in s’interis ki teneus custu perìgulu ainnantis. No sperdeus s’unidadė, ca sperdendėdda nosi perdeus a nosatrŏs etotu. Ca de surras ndė eus bidas meda (in dònnia sentidu), arribendė e puru andendėsindė, ma sa dominatzionė de sa Sardigna abarrat e bolėt gherrada. Personalmentė mi seŏ sethidu cun stalinistas e defensorės de is peus ditaduras latinoamericanas, cun neoliberalės e catòlicŏs, cun restŏs de su Partidu comunista e de sa Democratzia cristiana, cirkendė de pesarė initziativas ki ajudessint sa Sardinna a ndė essirė de su carropu inuė s’agatat. Si no sunt andadas benė meda, no fiat ca ddoė fiat gentė preghendė su rosàriu o cun sa foto de Stalin in conca de lettu, ma mancai ca fiaus organizadŏs malė e stesiadŏs de sa gentė comuna e pagu bonŏs a mobilitarė. Creŏ ki tokėt a si cunçentrarė in sa faina, e a ponnėrė a una partė kistionės secundàrias, ca in custu si biėt sa capia e sa sinçeridadė de un’impinnu polìticu opuru sa cirdinesa, ki est sa cosa ki a sa finė si ndė segat prus a prestu, ca est sa prus fragilė.
CRAĖ DE LETTURA
Â, â inditat una a longa, mascamentė in su tempus passau contìnuu de is verbus (ki in italianu tzèrriant “imperfetto”) e in su verbu narai.
C, c podėt èssėrė lėgida /č/ opuru /k/ e /h/ segundu sa zona de Sardigna (ke in centu, cida, cerèsia, etc.)
Ç, ç podėt èssėrė lėgida /č/ opuru /ts/ segundu sa zona de Sardigna (ke in açapu, sconçu, fàçilė)
Ė ė, podėt èssėrė lėgida /i/ opuru /e/ segundu sa zona de Sardigna (ke in identidadė, scriėrė, scirė, banalė)
Ge ge, Gi gi, podėnt èssėrė lėgidas /dz/ opuru /j/ segundu sa zona de Sardigna (ke in genealogia, gentė). In Ga ga, Go go e Gu gu faėnte semprė /gh/ (ke in perigolosu, logu, longa, etc.)
Gh, gh depėt èssėrė semprė lėgida /gh-/ in totu sa Sardigna (ke in gherra, sighirė, ghia, etc.)
J, j podėt èssėrė lėgida /gi-/ opuru /dz/ opuru fintzas /i/ segundu sa zona de Sardigna (ke in Junta, rejonė, culurjonė, etc.)
K, k depėt èssėrė semprė lėgida /-k-/ in totu sa Sardigna (comente in ke, ki, kistionė, folk), francu /h/ in Barbaja sketa.
L, l podėt essėrė lègida /b/ o /r/ o puru in atras manera in Campidanu, Sarçidanu e Sàrrabus. Comente in atras limbas meda (ke inglesu o françesu), podėt èssėrė geminada o pronunçiada sintzillamentė segundu s’impreu. Feti s’italianu e paghìssimas atras limbas tenėnt règulas fissas pro sa geminatzionė (raddòpiu) de is consonantės.
Ll, ll podėnt èssėrė lėgidas /gi-/ opuru /dz/ opuru /ll/ opuru fintzas /ts/ segundu sa zona de Sardigna (ke Cunsillu, filla, allu, ollu, etc.)
L·l l·l (L·L) o ella geminada, si depėt semprė lėgėrė ella dòpia (ke in col·letivu, Gàl·lia, ul·leras, batal·la, etc.).
Ŏ ŏ podėt èssėrė lėgida /u/ opuru /o/ segundu sa zona de Sardigna (ke in bonŏs, candŏ, domŏ, jòvanŏs, deŏ seŏ).
X, x podėt èssėrė lėgida /ž/ opuru /gh/ segundu sa zona de Sardigna (ke in paxė, nuxė, luxė, etc.)
Th, th podėt èssėrė lėgida /th/ opuru /t/ opuru /ts/ opuru /č/ segundu sa zona de Sardigna (ke in pratha, petha, thurpu, thia, therakia etc.).
A, e, i, o, u sighidas de N si podėn nasalizare si sunt sighidas de una n sighida de una vocalė /ã/ /ę/ /į/ /õ/ /u nasalė/.
Dònnia crìtica est benė arriçida!
imàgini: ansa.it
