Soru e Sorismu

S’idea ki s’acuntèssida polìtica de Soru si pothat acraraė cun Soru etotu est un’idea banalė. Is cunditzionės de Sardinna e is caraterìsticas de sa polìtica sarda podėnt acraraė a solas su 90% de Soru e su 99% de su sorismu. A dd’acraraė cun Soru e cun sa personalidadė sua est s’aina perfeta pro no pònnėrė in contu sa polìtica sarda e is cunditzionės de sa Sardigna.
Deŏ apŏ sempėrė acotzadu a Soru, mancari no sia mai stètiu partė de Progetto Sardegna e nemancu apa mai tentu incàrrigŏs in atras organizatzionės ligadas a Soru. Ma custu no keret nâė ki deŏ no sia sorianu. Difatis dd’apŏ sempėrė acotzadu, a manera pùbrica, ca ndė seŏ cumbintu. Dd’apŏ sèmpėrė fatu no feti ca dd’aprètziŏ – e dd’aprètziŏ enormementė, ki siat craru – ma ca pensŏ ki calėsisiat sardu cun sa conca a postu tenjat su doverė preçisu de ddu dèpėrė acotzaė, ca est istadu un’àidu tropu importantė in s’allupu de su sistema polìticu sardu..
S’arribu de Soru in sa polìtica sarda, in su 2004 (in s’ìnteris ki fia visiting in Califòrnia), fiat aintrŏ de s’autonomismu traditzionalė. A pustis de sa derrota de sa Rinascita, e de su sabotaju de sa Junta Melis de is partidŏs italianŏs, sa Sardinna si fiat spèrdida. Su progetu de modernizatzionė partendė de a subra e arribendė de in foras – esògena – connnotu ke Rinascita, e is pòdromŏs suŏs, si fiat mortu. Su bentu sardista si fiat issu puru firmadu. Su progetu de s’autonomia de sa Sardigna si ncė fiat mortu in sa pràtica fitiana de sa dipendèntzia sua a s’Itàlia.
Unas cantas polìticas de s’innovatzionė fiant betendė un’araxė de isperu in su mundu de s’impresa, inuė Soru teniat unu ruolu, ki su suçessu suu ddu rendiat carismàticu. Sa curtura de is filialės sardas de is partidŏs italianŏs pariat de acòrdiu cun sa modernizatzionė partendė de a subra e arribendė de in foras – esògena –, acumpangende-dda comentė a semprė cun su minisprètziu totalė pro sa soçiedadė sarda e sa fortza sua. Custu minisprètziu est istadu a bortas partzialmentė cumparthidu de s’indipendentismu puru, ki s’est pigadu su ròlliu messiànicu de “avanguàrdia” polìtica, no si cumprendėt benė poita.
Soru at bòfiu nâė s’ispera ki “si dda podeus fàėrė”, ki baleus. Duncas, at mudadu custu allupu de atmosfera. Gentė abituada a murrunjaė sa sortė sua o a essirė sa frustratzionė endèmica sua tifendė fortza Casteddu, at cumentzadu a tennėrė atra ispera, prus rialė (e sèria). Soru at alimentadu custu alentu cun s’ambitzionė sua etotu, ki in polìtica ajudat. Su carisma de Soru torrat a custa cosa, e si ammànniat candŏ is grandus capaçidadės suas s’atòpiant cun s’ispera nostra, e s’ammènguat candŏ issu etotu si ncė torrat a sa curtura polìtica de aundi est arribadu, est a nâė s’autonomismu sintzillu.
Bollŏ acraraė mellus sa cosa. In s’istòria s’innovatzionė polìtica si nc’arribat a maneras diversas. Sa prima est su corpu de Istadu, ghiadu de partės subalternas o marginalės de is grupŏs dirigentės. Aici etotu est istadu su perevoròt de su mesė de ledàminės de 1917, ki at betidu a su poderiu unu grupu marginalė de intel·letualės declassadŏs ki ant tentu bisonju de s’arrorė ke pràtica de guvernu ca no teniant cunsensu. Aici etotu est stètiu pro Nasser in Egitu, e pro medas atrŏs. Sa segunda, prus difùndia, suçedit candŏ una partė novadora ma fidelė de sa classė dirigentė est promòvia de una partė de ìs ki cumandant etotu, ma arribada a su cumandu si ponėt a riformaė seriamente su guvernu. Custa cosa suçedit bortas meda candŏ unu sistema s’est sciuscendė. Aici est stètiu cun Michaìl Gorbačëv in Rùssia, ki fiat partė de sa nomenklatura ki fiat guvernendė tandŏ, ma pro Juannė Maria Anjoy puru, membru de is Istamentŏs, su parlamentu sardu de tandŏ, jugė de s’Audièntzia Rialė, impresàriu. Oė, est suçedendė in Ungaria cun Magyar. Aici etotu est stètiu pro Renato Soru puru, promòviu de una partė de su PD, ma ki s’est mustradu a manera lestra ke riformadorė, a bortas radicalė. S’acontessit semprė sa creèntzia ki su Cabu tenjat calidadės istraordinàrias. Bortas meda, si gènerat una cambarada de fidelės a ingìriu de su Cabu. No est nemancu raru ki su cursu novadorė ndė boghet fintzas paristòrias nieddas, visionės negativas a manera paradossalė de custas figuras, in is inimigŏs.
Sa Junta Soru, cumposta de assessorės de cabalė (a s’imbessė de sa Junta Todde de oė, cumprendendė is consulentės pagadŏs a muntonės de dinaė, ki parėt su fèstival de sa mediocridadė), luegus fiat ponendė in pràtica una filera de riformas de fundòriu, pertokendė su paesaju, sa mobilidadė, sa scola, s’universidadė e sa circa, s’ambientė. Comentė si scit, sa faina sua est istada firmada, candŏ at punnadu a sa muda de s’aministratzionė, de s’urbanìstica, e de atrŏs aspetŏs de fundòriu. In cuddu tempus su scòrriu bàsicu aintre de sa manera de kistionaė – autonomìstica – e sa faina pràtica, est a nâė sa dipendèntzia colonialė fitiana de sa classe polìtica sarda, s’est aclaradu definitivamentė, markendė unu passaju neçessàriu a s’indipendentismu ki eus fatu in medas, ma ki Soru, personalmentė, no at fatu.
A manera ki sa faina riformista fiat andendė ainnantis, comentzendė a tocaė privilejŏs antigŏs, s’est tenta una reatzionė, comentė semprė s’acuntessit. Custa unda cunservadora durat fintzas a como. Sa segunda tenta de Soru (ki at sighidu de dexė annŏs sà de Michela Murja) de torraė a spòndėrė un’agenda polìtica de no-dipendèntzia e de svilupu arribendė de aintrŏ – endògenu – s’est arrogada pro morė de sa fortza de is istruturas de sa dipendèntzia de sa Sardigna, ki no sunt brulla e ki sunt intradas aintrŏ de sa cussèntzia de su prus de su pòpulu sardu, e faėnt cunsensu, a dolu mannu. Custas no sunt sceti econòmicas e polìticas, ma psicològicas e soçialės puru, e pertocant sa fide in s’inferioridadė e in sa farta de capaçidadė nostras, e in una circa malàida a èssėrė apretziadŏs de in foras (prus ki totu dae Itàlia e italianŏs). Custa dinàmica est istada evidentė in sa bìncida de sa candidadura oscura e paracadutada de Todde. Ma prus ki totu in sa cumbintzionė difùndia ki prus nosi italianizaus, prus seus “modernŏs”.
Custu ùrtimu aspetu est unu de is nùcleŏs de su pensamentu de sa dirigèntzia sardista clàssica, cumprendendė Lussu e Bellieni, no est atru ki unu grafalė ideològicu de su pensamentu autonomìsticu, e est cumparthidu dae Soru etotu. Podeus nâė trancuillamentė ki sa mayoria manna de totus is Sardŏs crescėt pighendė pro contu custu puntu. Cosa ki cumportat, pro barra e cuntrastu, sa crèscida, in indipendentistas meda e in su pensamentu insorŏ, de s’arrefudu de ònnia modernidadė, de unu ruralismu a stracu baratu, de bisŏs arkeostrambòticŏs e de atrŏs acóstiŏs fatŏs pro gentė illùdia e comunitaristas a sa torrada.
In custu sentidu est inùtilė meda a circaė de cumprèndėrė a Soru po morė de Soru, kentza de cumprèndėrė sa soçiedadė e sa curtura ki esprimėt.
_____________
CRAĖ DE LETURA
Â, â inditat una a longa, mascamentė in su tempus passau contìnuu de is verbus (ki in italianu tzèrriant “imperfetto”) e in su verbu narai.
C, c podėt èssėrė lėgida /č/ opuru /k/ e /h/ segundu sa zona de Sardigna (ke in centu, cida, cerèsia, etc.)
Ç, ç podėt èssėrė lėgida /č/ opuru /ts/ segundu sa zona de Sardigna (ke in açapu, sconçu, fàçilė)
Ė ė, podėt èssėrė lėgida /i/ opuru /e/ segundu sa zona de Sardigna (ke in identidadė, scriėrė, scirė, banalė)
Ge ge, Gi gi, podėnt èssėrė lėgidas /dz/ opuru /j/ segundu sa zona de Sardigna (ke in genealogia, gentė). In Ga ga, Go go e Gu gu faėnte semprė /gh/ (ke in perigolosu, logu, longa, etc.)
Gh, gh depėt èssėrė semprė lėgida /gh-/ in totu sa Sardigna (ke in gherra, sighirė, ghia, etc.)
J, j podėt èssėrė lėgida /gi-/ opuru /dz/ opuru fintzas /i/ segundu sa zona de Sardigna (ke in Junta, rejonė, culurjonė, etc.)
K, k depėt èssėrė semprė lėgida /-k-/ in totu sa Sardigna (comente in ke, ki, kistionė, folk), francu /h/ in Barbaja sintzilla.
L, l podėt essėrė lègida /b/ o /r/ o puru in atras manera in Campidanu, Sarçidanu e Sàrrabus. Comente in atras limbas meda (ke inglesu o françesu), podėt èssėrė geminada o pronunçiada sintzillamentė segundu s’impreu. Feti s’italianu e paghìssimas atras limbas tenėnt règulas fissas pro sa geminatzionė (raddòpiu) de is consonantės.
Ll, ll podėnt èssėrė lėgidas /gi-/ opuru /dz/ opuru /ll/ opuru fintzas /ts/ segundu sa zona de Sardigna (ke Cunsillu, filla, allu, ollu, etc.)
L·l l·l (L·L) o ella geminada, si depėt semprė lėgėrė ella dòpia (ke in col·letivu, Gàl·lia, ul·leras, batal·la, etc.).
Ŏ ŏ podėt èssėrė lėgida /u/ opuru /o/ segundu sa zona de Sardigna (ke in bonŏs, candŏ, domŏ, jòvanŏs, deŏ seŏ).
X, x podėt èssėrė lėgida /ž/ opuru /gh/ segundu sa zona de Sardigna (ke in paxė, nuxė, luxė, etc.)
Th, th podėt èssėrė lėgida /th/ opuru /t/ opuru /ts/ opuru /č/ segundu sa zona de Sardigna (ke in pratha, petha, thurpu, thia, therakia etc.).
A, e, i, o, u sighidas de N si podėn nasalizare si sunt sighidas de una n /ã/ /ę/ /į/ /õ/ /u nasalė/.
NODA ORTOGRÀFICA
Scioberŏs ortogràficŏs PERSONALĖS.
Paga gentė scriėt in sardu, ca candŏ scriės in sardu, pagu gentė ti ligėt. Sa scritura sarda est istada devastada de cuntierras, e propostas ki boliant ditai sa leė kentze ndė tènnėrė autoridadė connota.
Deŏ m’agatŏ benė a scriėrė aici su sardu, ca desinuncas mi parit tropu una limba allena. No est fàçilė a scriėrė in sardu pro nemus, creŏ ki siat de importu prus ki totu a s’atrivirė a ddu scriėrė e sa tenta mia seŏ sperendė ki serbat a promòvėrė sa limba sarda in s’impreu e in su spainamentu, in totu sa Sardigna.
Unu tenėt duas possibilidadės: o a scriėrė in una manera prus comprensibilė in sa manera sua localė, o scriėrė in LSC – ma aici totu su Sud de sa Sardigna no ddu cumprendėt, opuru a scrìėrė in italianu. Deŏ ndė proponjŏ un’atra, ca creŏ ki est responsabilidadė nostra a scriėrė in sardu: a provaė a propònnėrė atras maneras de scriėrė, partendė de s’esigèntzia de no intèndėrė sù ki unu scriėt comentė ki fessėt scritu in limba allena.
In custa tenta mia apŏ açuntu unŏs cantŏs marcŏs diacrìticŏs. Seŏ pensendė puru ki tocat a pensaė a is sonŏs localės (a tipu ch- aspirada in Barbaja ke su haddu, vocalės nasalizadas in Campidanu ke compõidori, etc.), comentė justamentė narat Màuru Piredda, e incapas faeddaė liberamente de sa paragògica kentza a dda criminalizarė comentė si faėt oė, a manera scimpra.
S’intentu miu no est a agataė unu standard, ma a agatare una manera de scriėrė unitària inuė pothat intraė sas prus de is maneras de esistèntzia de sa limba sarda barjada. Inclusiva e aberta, ca nemus si depat intèndėrė ke unu stranju. Pro morė de tentas. Ma semper cirkende s’unidadė ca totus depeus tènnėrė custa responsabilidadė polìtica. Tandŏ, provaus. Custu est unu frailė de scriitura sarda novada e abertu a calėsisiat contributu. Prus mi criticaės, prus seŏ cuntentu, ca m’arricaės. Ma prima de totu bollŏ scirė, cumprendei?
Sa mia est un’abertura a una possìbilė riforma de totu su sardu scritu. Prus de is solutzionės ki proponjŏ, sa mia est una cramada a no abandonare sa circa de una manera unitària ma flessìbilė de scriėrė su sardu, ki siat basada no a pithus de critèrios astratŏs importadŏs, ma partat de su nostru.
Cumentzende de unŏs cantŏs artìculŏs beçŏs apŏ açuntu custas atras ùrtimas propostas a sa manera de scriėrė, ki bollŏ justificaė:
- Ė ė: in sardu sa /e/ a bortas si lėgėt /i/ (in “campidanesu”), ma funtzionat comente /e/ po s’abertura o tancadura de sa vocalė prima, comente in identidàdi, inuė no si podėt pronuntziaė indentidádi. Est a nâė, si pronùntziat a sa pròpiu manera de identidàde. Candŏ est /i/ in totu sa Sardigna (pro nâė, in camareri o carnatzeri o mancai/mancari, inuė si pronùntziat semprė serrada, in “campidanesu” puru: camaréri, carnatzéri, mancái/mancári). Sendė sa cosa regulari, poita no ncė pònnėrė unu marcu diacrìticu? Deŏ apŏ impreadu feti unu ki apŏ agatadu in sa tastiera cosa mia.
- Ŏ ŏ: su matessi kistionu balėt po s’alternàntzia regularė u/o in çertas positzionės. In sardu sa /o/ a bortas si lėgėt /u/ (in “campidanesu”), ma funtzionat comente /o/ po s’abertura o tancadura de sa vocalė prima, comente in bònus (pluralė de is fueddŏs acabendė in /u/), ma puru in òru (“oro”) o dòmu inuė no si podėt pronuntziaė bónus, béllus, cráru, ne óru (chi bolėt nâė “orlo”) o dómu. Est a nâė, si pronùntziat a sa pròpiu manera de bònos, bèllos, cràros, òro e dòmo, comentė ki fessat una –o-, ca est una –o-, sendė ca su sardu est unu sistema linguìsticu ùnicu. Candŏ est /u/ in totu sa Sardigna (pro nâė, in bonu, bel·lu, craru) si pronùntziat semprė serrada: bónu, béllu, cráru. Sendė sa cosa regularė, poita no ncė pònnėrė unu marcu diacrìticu? Deŏ apŏ impreadu feti sù ki apŏ agatadu, ma a dolu mannu no in sa tastiera cosa mia.
- L·l l·l (L·L): pensŏ ki siat de importu a torraė a pensaė sa grandu variabilidadė de sa –ll-, ca su sonu prus stabilė est sa dòpia ella (“geminada”), lassendė a dda pronuntziaė in a su mancu tres maneras in Cabu de Susu. No tenėt sentidu a adotaė sa manera de pronuntziaė in pagas biddas de Mesania. Poita tandŏ no fizu, o fitzu, o fixu in logu de fìgiu? Poita no amitire, comente faėnt in medas limbas, chi su –ll- si pothat lėgėrė a manera diversa meda. E marcare, sighende sa manera cadelana, candŏ si lėgėt sempre dòpia (geminada), in fueddŏs studiadŏs o importadŏs, ke col·letivu, o Gàllia, de impreare unu marcu speçìficu ke l·l ? Duncas, col·letivu e Gàl·lia pro ndė lassaė sa –ll- a barjaė comentė ddi parėt in totu sa Sardigna.
Dònnia crìtica est benė arriçida!
L’idea che la vicenda politica di Renato Soru si possa spiegare attraverso Soru è un’idea banale. Le condizioni della Sardegna e le caratteristiche della politica sarda possono spiegare da sole il 90% di Soru e il 99% del sorismo come fenomeno politico. Spiegarlo attraverso Soru e la sua personalità è lo strumento perfetto per non mettere in discussione la politica sarda e le condizioni della Sardegna.
Ho sempre sostenuto Soru, pur non avendo mai fatto parte di Progetto Sardegna né avuto incarichi in altre organizzazioni riferibili a Soru. Questo non significa che non possa definirmi soriano, infatti l’ho sempre sostenuto, per convinzione, e pubblicamente. L’ho sempre fatto non solo perché stimi Soru – e lo stimo enormemente, sia chiaro – ma perché ritengo che qualunque sardo sano di mente avesse il preciso dovere di sostenerlo, perché ha rappresentato una breccia importantissima nel soffocante sistema politico sardo.
L’arrivo di Soru nella politica sarda, nel 2004 (mentre io ero visiting in California) avvenne all’interno dell’autonomismo tradizionale. Dopo il fallimento della Rinascita, e il sabotaggio della Giunta Melis da parte dei partiti italiani, la Sardegna era allo sbando. Il progetto di modernizzazione dall’alto ed esogena conosciuto come Rinascita, e i suoi podromi, era fallito. Il vento sardista aveva anch’esso fallito. Il progetto dell’autonomia della Sardegna si era infranto nella pratica quotidiana della sua dipendenza. Alcune politiche dell’innovazione avevano portato una brezza di speranza nel mondo delle imprese, al cui interno Soru aveva un ruolo reso carismatico dal suo successo. La cultura delle succursali sarde dei partiti italiani era apparentemente favorevole alla modernizzazione dall’alto ed esogena, che si è sempre accompagnata alla sfiducia totale rivolta verso la società sarda e le sue forze. Questa sfiducia in parte è sempre stata condivisa dall’indipendentismo, che ha assunto per se il ruolo messianico di “avanguardia” politica, non si capisce bene in base a che cosa.
Soru ha portato la speranza del possiamo farcela, del valiamo. Ha quindi cambiato questa atmosfera soffocante. Gente abituata a sublimare la propria frustrazione endemica tifando il Cagliari ha cominciato ad avere qualche altra prospettiva, più realistica e seria. In questo alimentata dalla grande ambizione di Soru stesso, in politica non certamente secondaria. Il carisma di Soru si riduce a questo, e si dispiega nel momento in cui le sue (grandi) capacità personali incontrano le nostre speranze, mentre esso si riduce quando Soru stesso ritorna alla cultura politica da cui proviene, che è il mero autonomismo.
Mi spiego. Nella storia l’innovazione politica arriva in diversi modi. Il primo è il colpo di Stato condotto da settori subalterni o marginali dei gruppi dirigenti. Così fu il colpo di Stato dell’Ottobre 1917, che portò al potere un gruppo di intellettuali declassati che ebbero bisogno del terrore come pratica politica. Così fu per Nasser, e per tanti altri. Ma il secondo, e più diffuso, è quando un settore innovatore ma fedele dei gruppi dirigenti viene promosso da una parte stessa dei vecchi gruppi dirigenti, e arrivato al potere tenta di riformare seriamente il potere. Questo accade spesso quando un sistema è allo sfascio. Così è stato per Michaìl Gorbačëv in Russia, che era parte della nomenklatura al potere, ma anche per Giovanni Maria Angioy, membro degli Stamenti, giudice della Reale Udienza, imprenditore. Oggi, è quello che avviene in Ungheria con Magyar. E così è stato anche per Renato Soru, promosso da settori del PD, ma rapidamente connotatosi come riformatore, talvolta radicale. In tutti i casi, si sviluppa la credenza che il capo possieda qualità straordinarie. Molto spesso, si crea intorno al capo una cerchia di fedeli. Non è raro che il corso innovatore produca perfino leggende nere, visioni caricaturalmente negative di queste figure.
La Giunta Soru, composta da assessori di grande levatura (contrariamente, per esempio, all’attuale Giunta Todde, consulenti strapagati compresi, una vera fiera della mediocrità) si impegnò da subito in una serie di riforme fondamentali, che riguardarono il paesaggio, la mobilità, la scuola, l’università e la ricerca, l’ambiente. Com’è noto, la sua azione venne bloccata, nel momento in cui assunse come obiettivo la modifica della struttura amministrativa, l’urbanistica, e altri aspetti fondamentali. In quella fase venne alla luce il contrasto strutturale fra il discorso autonomistico e le pratiche di dipendenza coloniale della classe politica sarda, di qualsiasi orientamento, segnando un passaggio necessario all’indipendentismo che abbiamo compiuto in tanti, ma che Soru, personalmente, non è riuscito a compiere.
Nel momento in cui l’azione riformista avanzava, e iniziava a toccare radicati privilegi, si ebbe una reazione, come sempre accade. Questa ondata conservatrice dura ancora oggi, e il secondo tentativo di Soru (che ha seguito di dieci anni quello di Michela Murgia) di rilanciare un’agenda politica di non dipendenza e di sviluppo endogeno si è infranta contro la forza delle strutture della dipendenza della Sardegna, che sono state interiorizzate dalla maggior parte della popolazione in forme di consenso, e che sono non solo economiche e politiche, ma anche psicologiche e sociali. Esse riguardano la fede nella nostra inferiorità e incapacità, e nella ricerca del riconoscimento esterno. Questa dinamica è stata particolarmente evidente nel successo della candidatura della oscura paracadutata Todde. Ma anche nella convinzione diffusa che più ci italianizziamo, più siamo moderni.
Questo ultimo aspetto è uno dei nuclei del pensiero della dirigenza sardista classica, compresi Lussu e Bellieni, è uno dei cardini ideologici del pensiero autonomista, ed è condiviso dallo stesso Soru. Possiamo dire che la stragrande maggioranza dei sardi cresce dando per scontato questo punto. Uno dei suoi esiti più letali è la crescita, per contrasto, in molto pensiero indipendentista del rifiuto di ogni modernità, del ruralismo d’accatto, dei sogni archeobombastici e di altri rifugi per illusi e comunitaristi di ritorno. In questo senso è molto inutile cercare di capire Soru attraverso Soru senza capire la società e la cultura di cui è espressione.
Imàgini: profilo FB di Soru















