Joghendi cun s’algoritmu

Is account social de sa jornalista sarda Clàudia Sarritzu Ghironi sunt istetius serraus de Meta, ca imputaus de no sighiri règulas de impartzialidadi, a sa fini de mayu passau. Segundu a issa, su blocu at sighiu sa pubricatzioni de noas de su genoçìdiu palestinesu.

Sarritzu nc’est torrada a pubricai in is retzas soçialis, cun istrategias ki sunt passadas de s’abertura de un’account a pagamentu, e de s’impreu de lìteras mudadas aintre is fueddus prus “perigulosus”. Po nai, P4lest1na intamis de Palestina. Po no fai connosci a s’algoritmu totu sa capia de is noas ki est pubrikendi torra. 

Ma it’est s’algoritmu, e comenti si podit cuntrastai su blocu ki fait?

Prima de totu, ddoi at sa faina. Totus is fainas esistint cun trastus. No si podit marrai kentz’e marra, no si podit comunicai in sa retza kentz’e s’algoritmu. In medas pensant ki un’aina no siat atru ki “estensioni” de s’umanu. Deu no creu, deu creu a s’imbessi ki s’umanu si cumprendat sceti cunsiderendi is ainas e is trastus impreaus in sa faina cosa sua. Ma deu abarru materialista, sa kistioni est longa e dda lassaus innoi.

Torraus a Sarritzu. E a s’algoritmu. Torrendi a una definitzioni clàssica de Tarleton Gillespie, s’algoritmu  regollit,  manijat e mudat datus. Ddus intrat e ddus torrat a bogai in foras classificaus, ordinaus, cirkendi a ghiai  sa faina de is ki dd’impreant. Sa kistioni est ki s’algoritmu no ddu bieus, est trasparenti candu impreaus is social.

Duncas, su primu puntu est ki s’algoritmu intrat in sa faina cosa nostra de is social, ma no ddu bieus. Sarritzu si n’est acatada sceti candu sa capia sua est stètia blocada. Tandu, si nd’est dèpia ocupai, e a sa lestra puru. Difatis, mancai siat unu trastu compudendi datus, nùmerus, cun matemàticas e tècnicas diversas, s’algoritmu, ki ddu bollant o mancu is ki dd’ant progetau, tenit in sei  scioberus  e formas de classificatzioni acapiadas a sa curtura de is progetistas. Cuddus funti a manera dominadora biancus, mascus, ricus, americanus, cun mentalidadi medas bortas coloniali, macho, razista. In su cunflitu palestinesu, su scioberu est istadu craramenti filo-israelianu.

Duncas, si ant classificau is capias de Sarritzu ke antiisraelianas (e parit ki bastessit diaderus pagu cosa), duncas “contras de is règulas de sa comunidadi”, funti blocaus e est blocau fintzas s’account etotu. Sa cosa parit fata a sa nèutra de s’algoritmu, est aici est. Làstima ki s’algoritmu no siat propiamenti “nèutru”.

Ma est sempri aici? E ita podeus fai?

In unu artìculu pubricau in Tecnoscienza de custu mesi de arjolas o trèulas (Injurious Orders and the Question of Data, “Cumandus dannosus e sa kistioni de is datus”, a letura aberta e a gratis), sa grandu studiosa Lucy Suchman sumarizat in pagu pàginas sa kistioni, aplikende-ddu a sa circa sua de s’impreu de algoritmus e AI in sa gherra de Gaza. Su càsuu est estremu, ma su mecanismu est su pròpiu. Prima de totu, nisciunu datu est “grezu”, nisciunu datu si podit cunsiderai in foras de su cuntestu de produtzione sua e de s’impreu ki si ndi fait. Su digitali nos’at aclarau pròpiu custa cosa. Prima ancora de essi tratau e intrau in mecanismus de còmpudu prus rafinaus, ke s’algoritmu, su datu est giai acapiau a relatzionis. No est ki est fartzu, ma cun sa realidadi tostada est sempri in una relatzioni.

De fàbricu, de interpretatzioni, de prioridadis cun atrus datus. Su datu no si podit ponni duncas in logu de sa cosa bera. Palantir, s’indùstria americana ki at ajudau Israele in su genoçidiu palestinesu cun is ainas suas, at intregau un’AIP (prataforma de intelligèntzia artifiçiali) inui si intrant datus arribendi de sistemas secretus ki essint deretu a ainas (armas), a manera de rapresentai “in tempus riali” su logu de sa batalla.

Totu custu cun interfacis ki assimbillant a ChatGPT. Is datus in intradura funti descritus arribendi de modellus de limbajus largus (LLM) nèutrus. A ddus analizai de acanta, a su cuntràriu, issus pigant de su passau cumportamentus e probabilidadis de cumportamentus, a s’ispissu de datus criminalis o regortus de is ditaturas o regìminis colonialis ke sù israelianu, e ndi faint modellu de sa faina atuali. In custu càsuu, su targeting, est a nai su bressallu o mìria de is bombardamentus. Cus is arresurtaus tràgicus ki bieus oi in Gaza, in Lìbanu, in Iràn e puru in Ucraina. 

Ita si podit fairi? S’idea ki is prataformas, gràtzias a custus mecanismus algorìtmicus e de AI si nci papint no mi cumbincit cumpletamenti. De pagu, apu sighiu una circa de una jòvana istudiosa, Olga Abbiani, ki at studiau pròpiu is tècnicas de is jòvanus immigraus de segunda generatzione po manijai a is custrintas postas de cuddus mecanismus aintre TikTok.

Est a nai ki esistint istrategias po cuai, mascarai e frigai puru custas ainas. Su prinçìpiu mi parit unu. Custas ainas compudant partendi de su passau, e nosatrus ddus cuntrastaus in su presenti. Mali faint is ki pensant ki bastit a ddus refudai e torrai a s’umanu, torrai a s’autènticu.

Ca s’autènticu est sa marra, est s’algoritmu. E tocat a ddus connosciri, siat po marrai ki po cuncambiai capias in is retzas soçialis de oindì. S’isperu sighit pròpiu su fatu ki totus custas ainas sunt fabricadas impreendi datus ki pertocant a sa realidadi comenti fiat in su passau, in una certa manera s’algoritmu e s’intelligèntzia artifiçiali funti s’antigòriu, e sa resistèntzia, siant in s’impreu ki ndi fadeus, siat in sa contestatzioni neçessària de is categorias ki organizant is datus aintre is trastus etotu, est in su presente. Seus nosatrus.

Immagine: agenziaprimapagina.it