A pustis de Raju, Fogu! Su discu nou de Su Dotori – Intervista a Micheli Atzori

Micheli, mancari s’edade andet a dae in antis (e mancu male!), tue sighis a iscrìere e a fàere de testimòngiu de s’època nostra. Inue est chi agatas is fortzas e is ideas pro mantènnere custa energia creativa? Est prus sa gana de contare istòrias o s’arrènegu pro comente sunt andende is cosas?

Totus e duus. Sa gana de contai stòrias benit pròpiu de s’arrennegu po totu su chi est sutzedendi, e in prus po su silèntziu de sa classi intelletuali nosta. Deu no tèngiu abisòngiu de mi sfortzai, is bideas a mei mi benint fàcili, mi bastat a castiai sa realtadi. O puru a circai is stòrias bècias, a tipu sa de Bustianu Sotgia, storia chi s’ant contau sempri cun sa boxi de chini si cumbandàt, e mai cun sa boxi nosta. Deu circu de donai sa boxi, ne is cantzonis mias, a nosus etotu. Sperendi sempri chi nci siat genti chi ddas ascurtit.

Su chi mi faet ispantu de su discu e de is fainas tuas est sa capatzidade de pònnere in versu temas cumplicados meda, chi siant polìticos, sotziales, curturales, fintzas… fiscales (pentzo a sa cantzone Po su dinai): cantu istùdiu e cantu mestieri nci bolent pro arribare a cumprire una cantzone comente is tuas?

No nci olit meda. Est sceti a agatai sa crai: mi serbit prim’ ‘e totu a cumprendi chini est chi contat sa stòria, cumenti e candu. A pustis est sceti a tenni unu o prus arreferimentus profetosus de cantzonis de atrus, e aici is fueddus bessint a sa sola. Ti podit parri stranu, ma, po fai unu esèmpru, po scriri Mandato in Sardegna apu pigau ispiratzioni de Don Raffaè de Fabrizio De Andrè e de unu arrepadoris frantzesu, La Hasba 22, chi – mancu ddu sciemu – est finas bixinu de domu in Paris, anca deu bivu po sa prus parti manna de s’annu. Totu custu fatu a origa ca deu – e no tèngiu bregùngia a ddu nai – no connòsciu is notas musicalis e seu finas unu pagheddu stonau.

Semus ambos duos de una generatzione chi at bìviu unu cantu mannu de su sèculu de binti, non semus pischelleddos etotu, podimus nàrrere: tue ti intendes in sintonia cun su mundu de oe, cun is generatziones noas, o t’abìgias chi sa manera de contare e de cantare tua est inatuale? E, in casu, ti nd’importat carchi cosa o imbetzes no est unu problema?

Càstia, deu seu unu de sa iscola bècia e si biri, ma seu atentu meda a su chi bessit de sa mùsica noedda in totu su mundu. Tocat a nai chi bivendi in Frància est prus fàcili, ca nc’est sa scena rap (e no sceti) prus manna de su mundu, e difatis deu pigu meda ispiratzioni de su chi intendu de is piciocus chi funt bessendi imoi. E puru de is piciocas, sendi chi sa cantzoni Capitali de sa balìgia (de custu discu) est craramenti ispirada a una cantzoni de Keny Arkana, arrepadora balenti marsilliesa, mancai issa no siat pròpiu de is prus noeddas.

In  Sardigna, in s’època cuntemporanea, nos est mancada meda una classe mèdia, mescamente unu tzetu mèdiu istruidu, chi apat atzetadu su rolu de ghia intelletuale e polìtica de is massas subalternas. In custu fenòmenu at unu pesu mannu sa chistione linguìstica, e non in su sensu identitàriu banale chi li donant istudiosos e cummentadores vàrios. Comente la bies custa cosa?

Cussu tzetu mesanu sardu esistit i est mannu puru, ma no podit tenni cussu arrolu chi naras tui, sendi chi s’est formau ne is iscolas e universidadis italianas de Sardigna. E oindì custus, chi imoi tenint arrolus intelletualis (maistus, maistas, professoris/as), sighint a formai discentis in sa matessi manera anca si funt formaus issus e issas ‘e totu, cumenti chi sa Sardigna no esistat, o esistat sceti cumenti cumparsa de s’istòria, giografia, economia, cultura, lìngua. Duncas innoi seus cumenti a unu cani chi si mùssiat sa coa. 

Craramenti, cumenti ant nau atrus, chistionendi e pentzendi cun d’una lìngua chi no est sa tua, no biis prus su mundu cun is ogus tuus, ma cun ogus allenus.
Po nai: s’espressioni “nel resto della penisola”, chi Freud dd’at a podi analizai beni e chi dd’agatas ne is media, ne in su jassu de sa Regioni, finas in i-cussu de s’universidadi, no si d’ant portada de foras, ma seus nosus chi d’eus coniada, e de seguru no d’ant imbentada maistus de muru o messàius.
Perou, atentzioni: the future is unwritten, cumenti iat nau cuddu. No est scritu de nisciuna parti chi depeus sighiri po sempri a andai a innantis aici.

Tue ses parte de unu grustu de persones, non mannu meda, chi in sa Sardigna de oe chircant de prenare cun su traballu issoro (artìsticu, narrativu, istòricu, ecc.) custu ispàtziu de elaboratzione chi est belle bòdiu, mescamente oe chi si nde sunt andados is prus de is mannos de su meledu sardu-tzèntricu e de-coloniale (ùrtimu, dae pagu, Bachis Bandinu). L’intendes comente una responsabilidade? O comente unu segamentu de conca?

Càstia, potzu nai craru e tundu chi deu scriu cantzonis a pitzus de certas chistionis (e nci ndi funt medas innoi… atru chi is discus cosa mia!) pròpiu poita nemus, o casi nemus, ddu fait. Prus ca una responsabilidadi, deu dda biu cumenti una urgèntzia. Segamentu de conca mai, àntzis! sa mùsica po mei est una passioni manna e unu strumentu stravanau de comunicatzioni.

Su discu nou? A acabu de ocannu passau s’idea fiat de fai una canztoni sceti!

Nara-nos carchi cosa a pitzu de custu discu nou: inue as atzapadu s’ispiratzione e cal’est sa punna chi aias cando ti ses postu a iscrìere e a registrare is branos?

A acabu de ocannu passau s’idea fiat de fai una canztoni sceti, Anticolonialista. A pustis in ierru apu tentu sa possibilidadi de mi nci poni po duus mesis e, tra Lu Ramasinu, Bosa e Capu Mannu de cantzonis ndi funt bessias otu, partendi de una pàgina de apuntus, pensamentus e arrexonus. Una specie de residèntzia artìstica podeus nai, sceti ca mi seu pagau s’afitu deu.
Est stètiu unu traballu spassiosu meda custu discu, ma tocat a nai ca apu tentu sa sorti de tenni produsidoris musicalis àbilis meda: Alessandro Sedda cun su sòciu suu Niccolò Carta, Riccardo Dj Ekl Mannoni, i Alex P, digei de sa Crc Posse chi mi sighit sempri ne is cuncertus e chi a ùrtimu-ùrtimu at apariciau sa produtzioni de Fàulas.
Sa cosa bella de custu discu est ca no est sceti cantau totu in sardu (francu una cantzoni), ma finas pensau e traballau in sardu, poita cun produsidoris e musicheris, sendi chi femus atesu s’unu cun s’atru, si scriemus messàgius e si telefonamus totu in sardu. E finas cun Claudia Crabuzza, chi m’at propònniu custa collaborada poètica meda in Fogu, eus ciaciarrau online e chistionau sceti in sardu (deu) e in alguerés (issa). A sa faci de cussus chi narant chi no si comprendeus de una bidda a s’atra.  

As unu calendàriu de cuntzertos, de presentadas de su discu e de impignos pùblicos, pro custu istiu? Carchi data giai cunfirmada?

Certu, po imoi unu ses o seti cuncertus, sperendi chi in s’interis ndi bessant atrus. Nci funt datas togas meda, cumenti una in su Cabudanne de sos Poetas, ma sciu beni chi funt ecetzionis. Ne is festas patronalis o ne is festival culturalis no si tzerriant, mancai dònnia annu nosus si proponeus puntualis mandendi mail a totus e dònnia arratza de messàgius, chi biu chi ddus ligint e no si torrant sceda mai. Inghitzu a pensai chi siant totus de origa fini e m’ant sgamau chi seu unu pagu stonau.

S’idea tua est de sighire a propònnere testos musicales e testos narrativos fintzas a cando nd’as is fortzas o pentzas chi a unu tzertu puntu t’as a firmare, as a nàrrere: immoe bastat de aici? 

Càstia, de pagu Mc Solaar at fatu unu cuncertu a sa Philharmonie de Paris, fiat unu grandu omàgiu a unu mannu de sa mùsica frantzesa cumenti a issu. Deu a Mc Solaar ddu ascurtamu candu femu giovuneddu e creemu chi imoi fessit in edadi de pensioni, ma nci seu abarrau mali candu invecis apu lìgiu chi deu ddu bìnciu de duus annus.
Perou a pustis mi seu biu in s’arretza unu vìdio de duus arrepadoris ingresus, Pete & Bas, a bisura i a bistimenta de tzius mannus, tropu stravanaus cantendi. E mi creemu chi fessit totu una finta, unu manìgiu, de giòvunus trassaus de bècius, ma invecis fiant diaderus duus tzius, chi ant inghitzau a setant’annus a sonai e a cantai rap. E duncas s’idea mia est cussa de sighiri no nau a su livellu insoru, ma a su mancu a s’edadi insoru. 

Pro l’acabare in bellesa, ti fatzo una pregunta a pitzu de sa Sardigna: comente bies sa terra nostra dae immoe a bint’annos? Pentzas chi amus a atzapare una manera de esìstere (e non sceti “resìstere”) in su tempus benidore? O ses pessimista in contu de sa sorte nostra?

Deu biu craramenti ca in Sardigna seus afundendi ma in s’interis in custa nai si sighit a baddai a tipu su Titanic, a sonai e a baddai, e finas mùsica lègia. Ddu biu beni. 

Perou.
Perou candu deu tenemu binti o trinta annus arregordu beni chi no nci fiant colletivus e assòtzius de giuventudi chi teniant sa Sardigna cumenti centru e fini de s’atividadi polìtica insoru, cumenti invecis biu imoi. E no ligemu nimancu artìculus de studiantis chi arrexonant de studius post-colonialis aprichendiddus a pitzus de sa Sardigna, cumenti nci ndi funt imoi. E duncas, chi naraus chi sa chistioni culturali est centrali po sa liberatzioni de su pòpulu sardu, no podeus no essi otimistas. A no?