Si sunt pesendė ideas meda, e s’inçìdiu est incapas istadu donadu de su movimentu nàscidu a ingìriu de Su Fenosu (Cala Finanza). Bollŏ regordarė s’articulu de Omar Onnis, esponentė de gabalė de sa politica e de sa curtura sarda, inuė s’arrexonat de circarė torra unidadė – indunu movimentu pro s’autodeterminatzionė – neçessariu pro gherrarė contras a un’atacu a s’interessu sardu comentė no si bidiat de diora meda ; sù de Larenthu Arjolas, de Sardegna chiama Sardegna, inuė si poponėt una torrada a su spìritu unitàriu e fungudu de su sardismu, fintzas a arribarė a sù de Ricardu Pisu, presidente beçu de ANS, proponendė no sceti de donare aficu e cunfiàntzia a ANS, ma isterrendė in pràtica una brutacòpia de basė unitària de acòrdiu, amentendė is puntŏs comunės jaė essidŏs a pillu, e açungendė unŏs cantu valorės tiradŏs de su proçessu de ANS etotu. Totu in is pàginas de S’Indipendente, e totu in custu mesė de trèulas acabendėsì.
Bollŏ cumentzarė de s’ùrtimu cuntributu, ma narendė prima calincuna cosa de su tempus ki semus bivendė. No si podėt andarė ainnantis kentza de meledare pagu-pagu de su tempus polìticu ki teneus, inuė is kistionės prus mannas sunt organizativas ma puru eletoralės. No seus joghendė una partida astratta, o segundu sù ki nosi pensaus ke « mundu idealė »: sa partida si depėt jogare in su tempus ki teneus, asinuncas andaus a Disneyland, ma peristantu seus in sa Sardinna de 2026, pro coment’est issa e no sù ki disijaus ki fessėt. No narŏ ki no est de importu a fraigarė cussèntzia de sa cunditzionė nostra ki no siat sprigu de sa visionė colonialė allena, opuru de trabal·larė pro arreixinarė totu custu in su pòpulu. Est sa cosa prus de importu, ma est su trabal·lu de dònnia diė. Su trabal·lu de oė nosi ddu ponėt su tempus inuė seus, e cunforma a custa cunditzionė nosi depeus movėrė.
Custu pro nâėrė ki eus faddidu a manera importantė ca no eus cumprendiu sa posta de is eletzionės rejonalės beças in Sardinna, e su perìgulu de s’atacu a s’Istatudu (mancari limitadu e « gatu intamis de lionė ») de sa partė de ìs ki bolėnt tirarė sa rikesa nostra lassendė brutorė de bonificarė, e misèria. Duncas de is eletzionės rejonalės ke passaju fundamentalė ki, sendė totus is problemas ki teneus, nosi depeus comuncu ponnėrė. Presentendėsì in listas medas e fintzas in coalitzionės, punidas de una leė eletoralė fata pro protegėrė su sistema polìticu colonialė, eus faddidu. Sa kistionė est a agatarė torra un’unidadė eletoralė pro ndė segarė custu muru colonialė de is partidŏs ki, a una manera (sa dereta) o a s’atra (sa manca e su M5S) si sunt sterrinadŏs e postŏs a servìtziu de is interessŏs estrativŏs e latu sensu colonialės. Inuė totu est pirmissu a is merės sòlitŏs e/o allenŏs, e a nosatrŏs abarrat sceti su postalė Abbasanta-Nùgoro ke cunsolu. Totus eus bidu su perìgulu mannu ki rapresentat una Junta intheracada ke sà ki teneus. Duncas no sa Junta idealė circaus, ma unu muru a s’interessu allenu, ki oė cumandat.
Pisu a manera implìçita ponėt is puntos de acòrdiu, ki totu connosceus de diora meda, est a nâėrė una leė eletoralė democràtica (e duncas sa kistionė de sa democratzia e de sa rapresentàntzia elìgida e no nomenada dae Roma) ; s’àmparu de su paesaju e sa soberania energètica ; sa paridadė linguìstica (e sa kistionė de sa curtura sarda) ; s’acabu de is therakias e sa kistionė de is bonìficas ; s’opositzionė a su disterru continuu de sa joventudė. Ki no est sceti « ispopulamentu » de biddas ruralės, ma pertocat totu s’Isula, e est acapiadu a is cunditzionės de su mercadu de su trabal·lu e de faėrė impresa in Sardinna. Tocat a torrare a formularė benė custa kistionė castiendėdda de sa strutura e no de unŏs cantu efetŏs localės ebbia. Pisu arregordat puru is valorės cumparthidŏs ki ant permìtidu a ANS de nàscėrė e de pònnėrė in parė gentė cun ideas e orientamentŏs diversŏs ma ki cumparthėnt su patriotismu sardu, in sa manera prus nòbilė ki tenėt.
E imoė arribat sa partė difiçilė. Torrendė a coa, est sà de pesarė una Prataforma pro s’autodeterminatzionė pro is pròssimas eletzionės de su logu sardu. S’errorė ki est pretzisu a no arripìtėrė est sù de torrarė a faėrė una Mesa de partideddŏs e siglas, àrbitra de totu. Un’assemblea inuė totus siant rapresentadŏs, e aberta, depėt inditarė unu Comitadu ki seletzionėt segundu critèriŏs premiendė cumpetèntzia polìtica e no apartenèntzia, cun unu lìmitė severu a parentės e amigŏs, una lista de 60 candidadas o candidadŏs, ki prebiėt puru formatzionės e ki organizėt sa mobilitatzione, comintzendė de cras. Su programma ddu teneus ca est craru a totus. Est nàscidu de sa cumbata. Unu leader ddu podeus eligėrė o agatarė una formula cumparthida pro ddu inditarė.
Totus di depiant ponnėrė in jogu pro sa Sardinna, a essėrė generosŏs est, ca sa generosidadė est sa virtudė prus manna in politica. E incapas su problema nostru est custu: farta de generosidadė is unŏs cun is atrŏs, e ispìritu bardaneri.
CRAĖ DE LETURA
Â, â inditat una a longa, mascamentė in su tempus passau contìnuu de is verbus (ki in italianu tzèrriant “imperfetto”) e in su verbu narai.
C, c podėt èssėrė lėgida /č/ opuru /k/ e /h/ segundu sa zona de Sardigna (ke in centu, cida, cerèsia, etc.)
Ç, ç podėt èssėrė lėgida /č/ opuru /ts/ segundu sa zona de Sardigna (ke in açapu, sconçu, fàçilė)
Ė ė, podėt èssėrė lėgida /i/ opuru /e/ segundu sa zona de Sardigna (ke in identidadė, scriėrė, scirė, banalė)
Ge ge, Gi gi, podėnt èssėrė lėgidas /dz/ opuru /j/ segundu sa zona de Sardigna (ke in genealogia, gentė). In Ga ga, Go go e Gu gu faėnte semprė /gh/ (ke in perigolosu, logu, longa, etc.)
Gh, gh depėt èssėrė semprė lėgida /gh-/ in totu sa Sardigna (ke in gherra, sighirė, ghia, etc.)
J, j podėt èssėrė lėgida /gi-/ opuru /dz/ opuru fintzas /i/ segundu sa zona de Sardigna (ke in Junta, rejonė, culurjonė, etc.)
K, k depėt èssėrė semprė lėgida /-k-/ in totu sa Sardigna (comente in ke, ki, kistionė, folk), francu /h/ in Barbaja sketa.
L, l podėt essėrė lègida /b/ o /r/ o puru in atras manera in Campidanu, Sarçidanu e Sàrrabus. Comente in atras limbas meda (ke inglesu o françesu), podėt èssėrė geminada o pronunçiada sintzillamentė segundu s’impreu. Feti s’italianu e paghìssimas atras limbas tenėnt règulas fissas pro sa geminatzionė (raddòpiu) de is consonantės.
Ll, ll podėnt èssėrė lėgidas /gi-/ opuru /dz/ opuru /ll/ opuru fintzas /ts/ segundu sa zona de Sardigna (ke Cunsillu, filla, allu, ollu, etc.)
L·l l·l (L·L) o ella geminada, si depėt semprė lėgėrė ella dòpia (ke in col·letivu, Gàl·lia, ul·leras, batal·la, etc.).
Ŏ ŏ podėt èssėrė lėgida /u/ opuru /o/ segundu sa zona de Sardigna (ke in bonŏs, candŏ, domŏ, jòvanŏs, deŏ seŏ).
X, x podėt èssėrė lėgida /ž/ opuru /gh/ segundu sa zona de Sardigna (ke in paxė, nuxė, luxė, etc.)
Th, th podėt èssėrė lėgida /th/ opuru /t/ opuru /ts/ opuru /č/ segundu sa zona de Sardigna (ke in pratha, petha, thurpu, thia, therakia etc.).
A, e, i, o, u sighidas de N si podėn nasalizare si sunt sighidas de una n sighida de una vocalė /ã/ /ę/ /į/ /õ/ /u nasalė/.
Dònnia crìtica est benė arriçida!
Imàgini: zerostelle.it/
