Su sardu, in iscola, serbit de a berus?

In bidda mia ddoe at gente meda chi su sardu ddu chistionat ònnia die: in domo, in su traballu, cando andat a butega, cando atòbiat a is amigos, in sa bia. Est gente manna e gente prus giòvana, sunt operajos, impiegados, messajos, gente chi at istudiadu e gente prus pagu istudiada, gente chi at bìvidu annos e annos foras de Sardigna e gente chi sa bidda no dd’at mai lassada.
Una cosa, però, ddos acumonat a totus: mancu unu de issos, su sardu, dd’at istudiadu e imparadu in iscola. E pro ite naro custa cosa, chi podet profintzas pàrrere una banalidade?
Ca medas, in Sardigna, pensant chi a pònnere su sardu obligatòriu in s’iscola siat sa solutzione definitiva chi diat torrare a abbiatzare sa lìngua nostra, chi siat s’aina sa prus poderosa chi tenimus in custu caminu, ma berus est?
Sa limba de su coro o sceti una limba frida e burocràtica
Mi benit a conca unu contu curiosu e sinnificativu chi m’at contadu una amiga de su Paisu Bascu, chi s’iscola dd’at fata totu in bascu, ma chi sa limba dd’aiat giai imparada a pitzinnedda: una die, in classe, fut chistionende in bascu cun una amighighedda, e una cumpàngia si nche fiat acostada narendi•ddi: “labade chi giei dda podides acabare de chistionare in bascu, ca is maistrus si nche sunt andados!”
No est una situatzione rara a acuntèssere, ca su bascu, e gai etotu àteras limbas de minoria chi ddas imparant in iscola – comente, pro nàrrere su cadelanu – ddoe at gente meda chi ddas biet comente is limbas de su podèriu iscolàsticu, is limbas de is maistros, is limbas chi ddis tocat – a mala gana – a ddas imparare pro pòdere andare a innantis, giai giai unu istrobu, chi nàschet e morit in intro de is muros de su fràigu iscolàsticu o in intro de is cursos chi ddis tocat a ddus sighire pro passare unu cuncursu o unu esàmene. Fatu fatu ddas bident cun minisprètziu.
A nois, chi tenimus su privilègiu de bìdere su chi acuntesset in àteros logos, logus chi giai de annos e annos faghent su chi diamus a bòllere bìdere in s’iscola sarda, nos tocat a domandare si bolimus istantargiare una cunditzione in ue una parte de sa populatzione podet lòmpere a refudare sa limba, o si bolimus, a s’imbresse, chi su sardu siat sa lìngua de su coro, sa lìngua de su pòpulu. Ca pro èssere istimada, una lìngua, tocat chi sa trasmissione acuntessat in cutestos de prègiu, cun is amigos, cun personas istimadas, e non in cuntestos formales sceti e bàsciu sa minetza de unu giudìtziu o de sa lee.
Sa farta de su sardu comente àlibi e auto-assolutzione
Paret una brulla a ddu contare, ma in Sardigna tenimus partidos e movimentos – profintzas indipendentistas! – chi rivendicant s’importàntzia de su sardu, ddu bolent in iscola, ma costumant a comunicare in italianu sceti, tenimus finas sa figura de “espertu de limba sarda” – pagadu una bellesa de dinare pro custu incàrrigu – chi at fatu su sèberu polìticu de comunicare in sa retza semper e sceti in italianu, comente si is sardos èsserent tontatzos chi non ddu potzant cumprèndere si faeddat sa limba de custa terra.
S’iscusa pro no impreare su sardu est giai giai semper su fatu chi calicunu “forsis” non diat cumprèndere totu. Si ponent gasi in unu tzirculu fitziosu in ue si narat de non podet faeddare pro ite ca non totus cumprendent, e semper prus pagu gente sa limba dda cumprendent pròpriu po ite ca no dda leghet, non dd’ascurtat, non dda bidet.
E tando sa farta de su sardu in iscola prus chi non comente rivendicatzione, funtzionat comente unu àlibi, comente iscusa pro non ddu chistionare e pro si nde iscabullere de sa responsabilidade polìtica chi tenet ònnia sardòfonu chi istimat sa limba, de dda impreare e dda trasmìtere pro chi sigat a bìvere.
Non podimus nàrrere de bòllere su sardu in iscola, rivendicare custu deretu, e pois faeddare e iscrìere semper e sceti in italianu, ca s’impreu de una limba in s’ispàtzu pùblicu est finas una àina poderosa de imparu informale e una manera pro dda legitimare e normalizare.
E tando, su sardu in iscola, serbit?
E lompimus infines, a sa pregunta chi nos amus fatu a su cumintzu: su sardu, in iscola, serbit a berus? S’arresposta, a pàrrere meu est crara: eja, serbit, sena duda peruna. Ma bogamu•nos•nche deretu dae sa conca chi a pònnere su sardu in iscola at a sarvare sa limba.
Su sardu, in iscola, serbit pro ddi donare prus dinnidade a custa limba, pro chi is ischentes nde cumprendant is dinàmicas, imparent a dda lèghere, a dda iscrìere, a dda difùndere, serbit pro sistematizare connoschèntzias chi abarrant pagu craras cando una lìngua dda imparamus in forma orale isceti e pro fàghere cumprendere chi su sardu e su pòpulu chi ddu faeddat, balet.
E gai etotu – e forsis prus ancora in una sotziedade cun pagu giòvunus comenti est oeindie cussa sarda – serbent curos pro chie su sardu non dd’at pòtziu imparare in domo e mancu in iscola, ma a mannu at pigau cussèntzia de s’importu suo e tenet gana de ddu imparare, de ddu faeddare, de ddu mantènnere biu.
E ancora, diant serbire campànnias pùblicas, massivas, pro animare is sardòfonos a faeddare sa limba issoro in dònnia logu, ca sa càusa sa prus manna de su sardu mortighinadu no est tantu sa farta dae s’iscola, ma su fatu chi, chie sa limba dda connoschet, sèberat de non dda faeddare, de non dda iscrìere, de non dda trasmitere a is giòvanos e prus ancora a is pipios.
Est sinnificativu su gràficu chi at publicadu Nova Lectio boghendi datus dae s’ISTAT chi nosi amostrat chi sa Sardigna est sa Regione de s’Istadu Italianu in ue prus pagu si faeddat sa lìngua locale in domo, mancari finas in Calàbria o in Venetu sa lìngua de s’istrutzione siat s’italianu.
Sa presèntzia de sa limba in iscola, duncas, tocat a dda pensare comente unu caminu parallelu a àteros, una aina de importu chi, però, a sa sola, non tenet sa fortza de furriare su caminu de su sardu cara a su campusantu. Solu si cada unu de nois cumintzat a si pigare sa responsabilidade sua in custu caminu e cumintzat a faeddare su sardu dònnia die, custa lìngua tenet isperàntzia, o si nono, mancari intresset cras etotu in iscola su sardu dda diat a acabare sende comente su latinu: una limba chi medas istudiant, chi medas connoschent, ma chi nemus prus chistionat.















