Limba sarda e ditzionàrios, sos perìmetros polìticos e linguìsticos de una polèmica male fata

Sa cherta de sa polèmica contra a sas positziones de un’assòtziu chi naschet polemizende non devet èssere bida comente una gana de chèrrere serrare s’allega, ma comente una punna dialètica pro fàghere avantzare unu protzessu. Sa “Acadèmia de su sardu” («impegnata da quasi vent’anni» e lòmpida a propònnere unu campidanesu e unu logudoresu/nugoresu cun pronùntzias istandardizadas) non bi l’aìamus àpida si pagu prus de binti annos a como no aerent istèrridu sas normas de sa Limba sarda comuna. E ocannu no aìamus àpidu perunu comunicadu issoro (a pustis de su primu como nd’est girende un’àteru) sena sa nova de su ditzionàriu regionale in Lsc. Como, chi custos “acadèmicos” lis torrent sas gràtzias o mancu a sa Lsc, ca lis est dende alenu, pagu de importu est; prus a prestu torremus·lis gràtzias nois, ca sa cosa permitit de dare a sas fainas una base sòlida de printzìpios. E comintzemus dae sos polìticos, de printzìpios.

Su perìmetru polìticu

L’ischimus chi dereta e manca in Sardigna su bonu de sas bortas sunt petzi dereta e manca italianas ativas in Sardigna, e chi diat pàrrere chi in contu de limba siant totu che pare. Ma bi nde cheret meda de coràgiu a si nde cuntentare de s’apògiu de sa prus fortza polìtica natzionalista italiana («Accogliamo con favore l’interrogazione presentata in Consiglio Regionale dal gruppo di Fratelli d’Italia») in contu de ditzionàrios. E no est a si nch’essire narende·nos «respingiamo ogni tentativo di far passare un dibattito tecnico per uno scontro di parte»; ca est sa parte italiana prus natzionalista chi at disinnadu de intrare in giogu, e ca diamus èssere ingènuos mannos a non bi bìdere s’elementu polìticu prus chi non su tècnicu. De cale patria faeddant (prus issos chi no àtere) Fratelli d’Italia? De cale nazione? De cale lingua comune? A la diant chèrrere sos catalanistas un’interrogatzione de Vox a costàgios de sas batallas linguìsticas issoro? Sa dereta natzionalista, chi prus de cale si siat àtera fortza est difensora de sa limba egèmone (e de s’egemonia sua in totue), in intro de su perìmetru nostru est? A nàrrere chi nono est su mìnimu.

Su perìmetru linguìsticu

Sighende·bi·la, sos de s’Acadèmia narant chi «la ricerca fonetica ed etimologica sul sardo parlato è un lavoro necessario» ma «la questione è un’altra: il bando colloca la Lsc dentro quel perimetro». Nudda. A pustis de binti annos de Lsc e de cuntierras pro o contra, si sighit narende chi sas paràulas Lsc nche sunt in foras de su sardu faeddadu. In custu segundu comunicadu mentovant unu passàgiu de sas normas Lsc: «tra un esito limba e un altro lingua, non si è trattato di inventare un ipotetico ibrido […] ma di scegliere un risultato linguisticamente più identitario: limba». Làstima chi (su vìtziu de omìtere) sa frase intrea est: «tra un esito limba e un altro lingua, non si è trattato di inventare un ipotetico ibrido (come sarebbe lingba) ma di scegliere un risultato linguisticamente più identitario: limba». “Lingba”: custa emmo chi est una paràula in foras de su perìmetru de su sardu faeddadu; non b’at sardu chi l’impreet; non s’agatat ne in logu e ne in parte. Ma “limba”, petzi prus identitàriu est?

Galu narende chi b’at paràulas imbentadas

Pro “limba” narant chi custu sèberu no est cunforme a «un criterio fonetico né etimologico». A beru? A beru “limba” non torrat a sas origras nostras? A beru est bastante a pònnere su sardu meridionale “lìngua” in pare cun su latinu iscritu “lingua” pro ignorare s’evolutzione dae su latinu faeddadu e su mantenimentu de sa cumponente labiale dae [‘liŋ.ɡwa] a limba? Ma a beru sunt narende custu? Sigamus leghende: «La Lsc non è una varietà parlata, e il criterio con cui ne furono selezionate le forme è basato, per dichiarazione del documento istitutivo del 2006, su ciò che viene definito “un risultato linguisticamente più identitario”». Duncas finas “chimbe” est identitàriu ebbia e non movet dae [‘kiŋ.kwɛ] mantenende sa cumponente oclusiva? De cada manera semus faeddende de unu ditzionàriu, e si est beru chi nemos faeddat in Lsc, meda prus beru est chi non b’at paràula Lsc chi non siat faeddada! Ùrtimu passàgiu pro nd’àere cunfirma definitiva de su pensu issoro: «Se il lemma della norma non coincide con le forme in uso, la lettura che esso suggerisce discende dalle regole della norma e non dal parlato». Nudda, sos de s’Acadèmia lu cherent nàrrere a beru chi b’at paràulas Lsc imbentadas a tipu “lingba” (mancari sos omissis issoro).

Su cuadru normativu

In contu de cuadru normativu sos duos comunicados faeddant de s’artìculu 8 de sa lege regionale 22 de su 2018 (chi «prevedeva l’istituzione della Consulta della lingua sarda entro quarantacinque giorni, con il compito di elaborare lo standard linguistico secondo i criteri fissati dalla legge stessa») e de su Repertòriu grafemàticu de su 2022 (Delìbera 18/13) comente «superamento della rigidità della Lsc». “Acadèmicos” istimados, detzidide·bos: deviat èssere sa Consulta e petzi issa a mudare sa mesa o in mancàntzia sua podiat andare bene fintzas su repertòriu comente guarnissa de unu limbu aberi-àidu a sa dòpia norma? Petzi como chi sunt pensende a unu ditzionàriu chi cumbinat Lsc pro sos lemmas e repertòriu grafemàticu pro sas variedades semus pedende sa cunvoca de una Consulta chi (pro comente l’ant pensada, cun unos baranta cumponentes) mancu chie l’at posta in lege bi creet? 

Cariasedda finale

Serrende·la cun su mètodu: «L’accettazione di una norma scritta è un esito storico e sociale che nessuna istituzione può stabilire in anticipo». Fràsia, custa, chi tenet unu sentidu e chi ponet su problema de sa «accettazione». E comente custu problema b’est pro sa Lsc, seguru est chi b’at a èssere fintzas cun su standard aprovadu s’in casu dae sa Consulta. Ma custa fràsia, posta in intro de unu cuntestu de ritardos, si cunfigurat comente unu lassezfaire. Est duncas a non chèrrere una polìtica linguìstica cumprida. O a chèrrere lassare ritza una polìtica linguìstica in favore de sa limba dominante. E cun su favore de Fratelli d’Italia.


Imàgine: assembleasarda.org

Google Siti Preferiti
Cumpartzi • Condividi

Lascia un commento / Cummenta

I commenti saranno sottoposti ad approvazione prima della pubblicazione.

Il tuo indirizzo email non sarà pubblicato. I campi obbligatori sono contrassegnati *

Captcha in caricamento...