Lisandru De Zerbi est un’ativista de sa limba corsicana i est fundadore de Praticalingua e de Scola Corsa. Apo ascurtadu is paràulas suas in su vìdeu pubblicadu dae Centro Studi Dialogo ue arrespondet a sete preguntas de Alberto Schiatti, chi ddi torro gràtzias meda pro m’àere acordadu de furriare in sardu custa bella intervista cosa sua. Is limbas originales chi ant impreadu Alberto e Lisandru sunt s’italianu e, prus pagu, su corsicanu. Deo dd’apo bòfida tradùere ca m’interessat fàghere connòschere, in sardu e in Sardigna, su chi si movet in Còrsica in contu de limba e s’aficu chi Lisandru – chi non connosco de persone – ponet in su para-iscolàsticu cun sa punna de permìtere a su pòpulu de tènnere atzessu fàtzile a sa limba. Bona letura!
Ligenda:
A: Alberto Schiatti, preguntadore
L: Lisandru De Zerbi, intervistadu
A: Bonu sero a totus. Custu sero faghimus unu brincu virtuale a Còrsica, a Bastia, ue nos isetat un’amigu pro nos faeddare de sa defensa e de su rilantzu de sa limba corsicana. Chie est chi mègius de Alex De Zerbi nos podet faeddare de custu argumentu?
Lisandru est su fundadore de Praticalingua e de Scola Corsa, i est una persone dae semper impinnada in custos temas.
Bonu sero Lisandru e gràtzias meda pro èssere cun nois.
L: Bonu sero Alberto e bonu sero a totus.
A: Nois de Centro Studi Dialogo nos semus incurados de sa limba corsicana fintzas in àteros adòbios de custas sèries. Tando, dia nàrrere de mòvere dae una pregunta unu pagu personale: ite t’at ispintu a t’ocupare cun fortza, cun fortza manna, de custa temàtica?
L: Beh, penso chi, antis de totu, contat s’ambiente familiare: babbu meu, tzia mia, fradile meu sunt totus militantes de sa limba corsicana; duncas penso chi siat istètiu unu caminu chi apo imbucadu sena mancu mi nd’assuprire.
E posca b’est su fatu chi non potzo aguantare s’ingiustìtzia e su tratamentu chi ant riservadu a sa limba corsicana: non faghet a dd’atzetare, non si podet istare sena de fàghere nudda. Duncas apo leadu sa detzisione de m’impinnare. Fia professore de limba corsicana e mi seo chèrfidu afilare s su para-iscolàsticu e operare pro permìtere a su pòpulu de tènnere un’atzessu fàtzile a sa limba.
A: As atzinnadu chi sa limba corsicana at sufridu ingiustìtzias e repressione. Dia nàrrere chi partinde dae su segundu pustisgherra mescamente, comente est sutzèdidu in àteros logos – pensamus a s’euskera in su Paisu Bascu, a su gaèlicu in Irlanda e in Iscòtzia, a su galitzianu in Galìtzia -, su corsicanu at connotu unu isminguada forte in su nùmeru de is faeddadores.
In prus de sa repressione, b’ant àpidu àteros problemas? I esistet oe una furriada cara a s’impreu de sa limba corsicana?
L: Naramus chi is chi oe faeddant su corsicanu a manera naturale sunt fetzi is chi dd’ant semper faeddadu. Is fìgios de cuddos chi in iscola ddis ant proibidu de ddu faeddare, imbetzes, non ddu tenent “fàtzile in buca” e pro custu tocat a ddos agiudare a s’iscapiare dae is barrancos psicològicos.
In is annos ‘70 est cumintzadu su perìodu chi si narat “Riacquistu” (1) e b’at àpidu una dòpia dinàmica ca, a un’ala, fiamus andende conca a sa pèrdida de sa limba, e, a s’àtera, aiamus reconnotu sa limba che cosa rara e importante e dd’aiamus, pro custu, comente sacralizada. Custu reconnoschimentu aiat permìtidu a su pòpulu de leare cussèntzia de s’importu de sa limba sua ma, in su mentras, nde aiat fatu un’ogetu sacru e, comente a totu is ogetos sacros, dd’aiat unu pagu istesiada dae sa gente. Difatis, pro timoria de si faddire procurende de faeddare una limba in ue teniat dificultade, sa gente at prefertu su frantzesu a su corsicanu.
Duncas oe b’est su disìgiu mannu de recuberare – is ùrtimos istùdios narant chi su 95% de is corsicanos cheret sarvare, isvilupare e faeddare sa limba sua – ma, in su matessi tempus, sa trasmissione intergeneratzionale est a su 2%, est a nàrrere chi est gasi bàscia chi sa limba arriscat de s’estìnghere.
A: Amus mentovadu a su cumintzu a Praticalingua, sa chi podimus cunsiderare unu pagu sa criadura tua. Est un’assòtziu chi promovet s’imparu de su corsicanu cun pràticas a beru innovadoras. Dda diamus pòdere definire un’iscola “full immersion” ue est interessadu meda meda fintzas su mundu de s’arte musicale corsicana gràtzias a personàgios importantes chi si sunt postos a disponimentu de Praticalingua pro tènnere custas letziones.
A nos nde cheres faeddare? Comente est nàschida? Proite ais seberadu custu tipu de iscola? Comente bos est naschida custa idea?
L: Praticalingua est un’impresa de autogestione. In prus de su finantziamentu pùblicu, retzimus agiudos privados, tenimus is adesiones de is sòtzios nostros, ma non dipendimus dae nemos.
Praticalingua est unu logu abertu a sa sotziedade totu s’annu. Sa prima “Domo de sa limba” (Casa di e lingue) est naschida in Bastia e oe si nd’agatant in àteros sete logos. In Bastia tenimus treghentos aderentes, e nde tenimus prus de chentu in cada Domo chi est istada aberta in Còrsica. Bi nd’at una in Capicorsu, una in Balagna, una in Corte, una in Piaghja (suta de Bastia) e una in Portu Betzu. E totus funtzionant bene meda.
Impreamus su corsicanu non comente a limba ogetu ma comente a “limba traste”, est a nàrrere “limba chi serbit a imparare a fàghere àteru”. In riferimentu a su chi naraìamus in antis in contu de limba “sacra”, custa est pròpiu una manera pro islebiare su pesu, pro imparare su corsicanu a manera naturale.
Non nch’est duncas una sala de formatzione, ma nch’est unu logu de sotzialidade, nch’est unu cafè ue sa gente impreat sa limba a manera naturale. Praticalingua at fatu a manera chi su corsicanu oe siat prus atzessivu. Sa gente chi no est esperta in linguìstica, chi non cheret imparare su corsicanu comente s’imparat in s’iscola, agatat in Praticalingua un’ispàtziu chi ddi permitet de s’adobiare pro faeddare sa limba sua.
A: Cale tipu de persones abitant is adòbios bostros? Giòvanos? Sèneghes? Gente naschida in Còrsica chi diat chèrrere torrare a si leare in manu sa limba? O fintzas persones chi benint dae sa Frantza o dae totu Europa chi si sunt istabilidas in Còrsica e chi, pro respetu, cherent imparare sa limba traditzionale de su logu?
L: Gente nde benit de ògnia edade, dae is pipios prus minores a sa gente de edade prus avantzada, e benit, dia nàrrere:
Sa punna nostra est de fàghere de custu logu de annestru populare unu logu in ue totus bivent paris e sa vitòria nostra prus bella est cando unu chi benit dae Frantza e unu chi su corsicanu ddu faeddat bene meda si bufant su cafè in pare.
A: Craru. Difatis m’ammento chi, durante cudda bìsita mia a s’iscola de Corte, pròpiu duas persones frantzesas fiant bènnidas pro pedire informatziones ca teniant praghere a imparare, a costau de is corsicanos, sa limba de sa terra bostra.
A su cumintzu apo nadu chi tue ses istadu fintzas co-fundadore de Scola Corsa. Ite diferèntzias b’at intre is duas initziativas?
L: Sa diferèntzia est chi Praticalingua s’aviat a sa gente, est una formatzione prena in limba corsicana fata foras dae is oras de iscola, pensada pro persones chi partetzipant pro voluntade issoro.
Imbetzes Scola Corsa est un’iscola pro is pipios chi est ispirada a su modellu bascu de Ikastola (2). Dapoi de unu viàgiu de istùdiu in su Paisu Bascu amus chèrfidu fàghere su matessi in Còrsica. Sunt iscolas maternas, pro como, ue totu su tempus iscolàsticu est in limba corsicana. In iscola is pipios sunt espostos a sa limba siat a mangianu, siat a mesudie, siat a merie cando isetant chi is babbos bèngiant a nche ddos pigare, e gasi resurtant èssere espostos pro su 12% de su tempus issoro subra de un’annada prena. Custu est, pro como, su modu solu de creare faeddadores autònomos.
Su bilinguismu in s’iscola pùbblica, a dolu mannu, non dat is resurtados isetados, imbetzes in Scola Corsa is pipios no intendent àteru chi non siat su corsicanu. Apo bidu a pipios intrende a iscola su primu annu sena ischire nàrrere mancu unu faeddu in corsicanu chi, a pustis de ses meses, bi podias arresonare paris; is resurtados si bident craros. Duncas pensamus chi custa initziativa de Scola Corsa siat sa prus dèghida pro pesare is faeddadores de cras.
A: Emmo, est craru chi sa fatzilidade de aprendimentu de is pipios cando sunt a cuntatu cun àteros pipios e cun maistras e maistros est arta meda. Un’initziativa bella a beru, comente ateretantu bellu est su fatu chi b’apat àpidu custu iscàmbiu cun Ikastolas: est pretzisu a leare esempru dae chie s’agatat unu passu prus a in antis e oe est otenende resurtados òtimos, comente fintzas a is iscolas Diwan (3) in Bretagna. Custas initziativas sunt a beru de importu.
Scola Corsa cantas sedes tenet oe?
L: Como bi nd’at bator: Bastia, Bigùglia, Corte e una a curtzu a Ajacciu (Sarrula, ndr). Sunt 150 is pipios iscolarizados in Scola Corsa. Su bisu nostru est de fàghere comente a is bascos, chi in unu tzertu perìodu istòricu non faeddaiant prus s’euskera, e de lòmpere a su 25% de pipios iscolarizados. Diat èssere unu bellu disafiu, unu obietivu bellu ainca lòmpere.
Deo penso chi su disacatu prus mannu siat su cumplessu de su colonizadu
Lisandru de Zerbi
A: Lisandru, bortas meda amus tentu s’impressione chi – comente a dolu mannu sutzedet in àteras partes de Europa – fintzas in Còrsica, mancari s’impinnu istremenadu chi bi ponent is assòtzios comente a Praticalingua e Scola Corsa, non b’apat ateretanta fortza in s’atividade de is autoridades istitutzionales chi diant dèpere èssere prepostas a custu fine.
Podimus cumprèndere, mancari non pàrgiat giustu, chi custu aficu manchet a is autoridades de s’Istadu tzentrale. Amus bidu pro esempru in Frantza totus is dificultades chi sa Loi Molac at acaradu dae su momentu de s’aprovatzione sua. Su chi nos arresurtat prus difìtzile de cumprèndere est s’assentu de non collaboratzione chi, a s’ispissu, ponent in atu is autoridades locales, cuddas prus serentes a sa gente e a su territòriu.
Acontesset fintzas in Còrsica? E proite, abisu tuo, b’est custa problemàtica?
L: Deo penso chi su disacatu prus mannu siat su cumplessu de su colonizadu e, tropu bortas, tenimus rapresentantes polìticos chi non cherent (o timent a) contivigiare is messàgios chi preigant. Antis, s’interessant a is chi narant “is problemas berdaderos” – s’economia, is trasportos, s’energia – e su corsicanu ddu lassant semper a ùrtimu. Est unu pecadu, ca cun sa potèntzia de s’interventu pùblicu si diant pòdere otènnere resurtados de importu.
Nois castiamus custu cando cun caudela e cando cun iscretidura. Daposchinde, evitamus de nos disisperare pro prus de duos minutos. Si resessimus, comente amus fatu pro Praticalingua, a lòmpere a resurtados bonos dae pro nois, invitamus a is polìticos a bènnere ainca nois e, tando, sunt obrigados a nos respetare.
E custas est fintzas una manera pro promòvere s’ativismu: si sa polìtica nos acumpàngiat, bene meda; si sa polìtica non nos acumpàngiat, nois comente si siat nos pesamus a mangianu e faghimus su nostru, e nudda e nemos nos podet firmare. Nche at a bòllere prus tempus, ma a concruos semus nois chi traballamus in su logu e chi, de fatu, faghimus sa polìtica chi non faghent issos. Una borta chi amus otentu is resurtados, su polìticu benit a s’adòbiu de chie est istadu atore in su territòriu. Duncas tocat a non pèrdere sa passièntzia e a non si neghidare. Tocat a traballare pro otènnere resurtados cuncretos chi su pòpulu potzat bìdere. Cando, posca, pones paris cun tegus su pùbblicu mannu e is responsàbiles polìticos, est tando chi andas a in antis bene e a tesu.
A: Tzertu, su chi est de importu est chi sa cultura e su traballu de is assòtzios andet a in antis. Incapas sa polìtica, a unu tzertu puntu, at a èssere cunditzionada dae is resurtados bonos chi is assòtzios e su mundu de sa cultura ant a otènnere. Ma custu mundu non depet èssere sutamìtidu a sa polìtica e prus pagu ancora a sa polìtica partìtica. Est craru chi nois totus faghimus cultura polìtica, ca a faeddare de limbas, de territòriu e de comunidade est a fàghere cultura polìtica e fintzamentas polìtica, però depent èssere duos mundos separados, separados de su totu, fintzas ca sa cultura e s’assotziatzionismu non depent tènnere nen babbos nen meres. E, a dolu mannu, su raportu cun su mundu polìticu a s’ispissu giughet a custos resurtados.
Bene, amus connotu a s’amigu nostru Lisandru De Zerbi e amus dadu carchi inditu in contu de Praticalingua e de Scola Corsa. S’invitu est a andare a bisitare is giassos e is pàginas sotziales de custos assòtzios [acàpios a concruos de s’artìculu, NDR] e a afungudare custu e totus is temas de sa limba corsicana.
Mi chèrgio cungedare cun s’amigu Lisandru cun una bella foto chi tèngio intre is ammentos, est a nàrrere su momentu chi issu est intradu a sa giunta amministrativa de Bastia e in s’ora de sa presentada fiat su solu chi no inchinghiat sa fasca tricolore republicana. Un’imàgine bella meda chi Lisandru at afiladu a totu sa Còrsica.
Gràtzias ancora, Lisandru, pro àere partetzipadu a custu adòbiu e a luego.
L: Gràtzias Alberto, a luego.
Notas
PRATICALINGUA, pàgina Facebook
SCOLA CORSA, situ web
S’intervista est de su mese de Onniasantu / Santandria 2024.
Is immagines sunt de Centro Studi Dialogo.
