Intervista a Caterina Vittoria Roselli, presidentessa de sa Consulta Intercomunali Gaddura

Caterina est stètia votada calincuna cida a oi cumenti a presidentessa de sa Consulta Intercomunale Gaddura, una truma ativa in sa batalla po sa defensa de su Gadduresu.
Caterina est sòtzia fintzas de ANS, chi po sa lìngua fait eventus e batallas, e duncas si chistionaus cun sa lìngua nosta, fintzas po dimostrai ca si cumprendeus de cab’e bàsciu a cab’e sus fora de nisciunu problema.
Intzandus, Caterina, ita est sa Consulta Intercomunale Gallura?
La Consulta Intercomunale Gallura è nata illu 2000 in Alzachena, com’e associazioni culturali. È fulmata da sóci e da rapprisintanti delegati ignittati da dugna cumunu di la Gaddura. Nasci pa’ prummuí attivitai liati a la prumuzioni di li stúdii e di li cilchi innantu a lu gaddurésu, ma no sólu: s’occupiggja ancóra di stória, tradizioni populari, puisia, narrativa, tiatru, toponomàstica, alti, cantu e baddu populari. Lu scópu è ancóra chissu di prutiggjí la linga, falla cunniscí e assigurassi chi sia galdata, mustrendi li disaffii chi dugna dí la populazioni gaddurésa (ma in generali, salda) dé accarà, in sensu culturali e linghísticu. Pensu a lu rólu di la globalizzazioni illu fenòmenu di paldimentu di li tradizioni nostri, a comu semu paldendi la senda linghística ancóra pa’ la mancànzia di la trasmissioni intergjiniraziunali, illi tempi passati com’e abà.
Lu gaddurésu è una linga di minorànzia chi ancóra no è cunnotta da l’istituzioni. È minorizzata, palchí pa’ abbeddu tempu li pulíttichi linghístichi di lu Statu italianu, cintralista, ani fattu in manéra chi li linghi di Saldigna no aíssiani l’impultànzia e lu prestígiu chi sèlvini pa’ aé cunniscimentu, geralchizzèndili e spignendi li passoni a punilli a banda, mintuèndili sólu che dialetti.
Illa leggji italiana, pa’ dinn’una, óggji si faédda sólu di cunniscimentu di lu saldu e di l’algherésu, senza tiné in cunsidéru li specificitai di li linghi saldu-cossi e di lu tabalchinu, ancóra pa’ lu pocu intaressu di l’enti cumpitenti d’avvilguà avvéru la situazioni linghística salda. Ill’últim’anni, parò, li cosi so cambiendi a lu mancu da palti di la RAS, e gràzii a la leggji 22 di lu 2018 v’è stata calch’e cunchista chi óggji dà la pussíbbilitai a l’enti cumpitenti di trabaddà innantu a strumenti utilósi, impultanti avvéru pa’ prisilvà la linga.
Is lìnguas de minorias arrennescint a diventai una cosa de d-ònnia dii, o funt destinadas a abarrai sceti in is poesias, po su cuncursu Lungoni, dedicau a sa poesia gadduresa,o po is cantzonis? Cali est s’imperu de su gadduresu in sa sotziedadi de d-ònnia dii? Cali ideas teneis po fai cresci sa fueddada intra de is giòvunus?
In Gaddura, diessamenti da alti realitai linghístichi di la Saldigna, la linga gaddurésa è bastanti impriata illi cuntesti infulmali, e aemu eventi culturali e puètichi mintuati, gràzii a tanti passoni chi dugna dí s’impígnani pa’ pultà a innànzii la tradizioni gaddurésa: so una ricchesa manna pa’ la Saldigna intréa. Pensu a lu cuncussu Lungoni, ma ancóra a lu prémiu Aggju o a li cumpagnii di tiàtru chi scriini pruggjetti in linga. Vi so scóli chi paltizipíggjani a li prugjetti Iscóla e Insula-Frailes, fendi laboratórii pa’ li stéddi, ancóra didicati a l’alti.
Tuttu chistu selvi umbè, ma no basta. Semu ‘iendi una fasi chi illa sociulinghística si cjama “dilalia”: mentr’e chi primma lu gaddurésu si faiddaa abbeddu di più indrentu a li casi, óggji umbè di ‘olti a li stéddi l’impàrani sólu l’italianu. In una gjinirazioni, siddu no femu li scióari giusti, rischemu di paldí una palti manna di la senda linghística chi aemu óggji. Palchí lu prublema tocca la trasmissioni intergjiniraziunali, màncani pulíttichi linghístichi didicati a l’imparu di la linga a li stéddi, chi la faéddani sempri di mancu. E selvi un trabaddu di sensibilizzazioni mannu, selvi di trabaddà insembi a ca s’impigna cu’ la linga e fà rezza. Pensu chi la cosa più impultanti óggji sia fà documentazioni linghística, fraicà materiali pa’ li stéddi, antologii e grammàtichi aggjulnati di trattà ancóra in iscóla, cuntinuti multimidiali com’e documentari e film doppiati pa’ li stéddi. E faiddà cun tutti. Lacà la ‘janna di la Cunsulta abbalta a cassisia vóddia trabaddà cun nói. Pruà a fà tuttu lu chi podaria aggjutà a li passoni ad accustassi a la linga.
In Gaddura teneis duas variantis, l’aggese e l’isulanu maddalenino. Comenti est su processu, poita de processu tocat a chistionai, de standardizatzioni de sa língua gadduresa?
Di ‘éru in Gaddura aemu dui macrovarietai: v’è lu gaddurésu cumunu e lu di punenti. Indrentu a chisti macrovarietai vi so diessi varietai (lu timpiésu, lu caragnanésu, lu lungunésu, l’aggjesu, lu bultiggjatésu, etc.)
Lu standard di lu gaddurésu è statu pubblicatu in un DGR, lu 11/11, la dí 30 di malzu di lu 2024, insembi a lu di lu sassarésu e di lu tabalchinu. In chistu standard so ingnittati li réguli oltugràfichi, difatti è unu standard oltugràficu e polinómicu. La Regioni à dizisu ancóra di puní li varietai castiddanu/setinésu e l’isulanu ill’àmbitu linghísticu gaddurésu, chi parò no so propriamenti gaddurési. So ingnitti chi ci silvíani abbeddu pa’ aé la pussíbbulitai di pudé pultà a innanzi pruggjetti com’e chissu di la Ciltificazioni C1 di gaddurésu. Com’e neopresidenti di la Cunsulta no vicu l’óra di pudé tistimunià attivamenti canti pruggjetti podaríani nascí gràzii a chistu trabaddu mannu.
Fais traballu de bortadura puru in Gadduresu, a nò?
A livéllu passunali, aggju fattu e socu sighendi a fà trabaddi di vultatura in gaddurésu in manéri diffarenti. Socu sócia ANS e cilcu di traducí lu chi selvi pa’ l’associazioni. Abali socu trabaddendi a una traduzioni d’un libru, da la linga russa a lu gaddurésu, un clàssicu. Lu ‘icu com’e unu spirimentu: aia ‘ncuminciatu a faiddà ancóra di littaratura e cultura russa in Instagram: da slavista, aggju fattu méu lu slogan russu “Я хочу всё знать” (vóddu sapé tuttu) e no aggju un algumentu specíficu chi trattu, ma scriu di lu chi m’intaressa.
Illu capu méu (e in chistu di più o mancu tutti li passoni saldi) vi so gja dui sistemi linghístichi diffarenti primma d’incumincià a studià li linghi angeni, ma no li demu lu mattessi pésu. Cussí è nata l’idea di vultà un clàssicu. Da calch’e mési socu intrata in Sardware, un’associazioni chi s’impigna a vultà app e spàzii digitali in saldu. Lu me’ trabaddu no è cantu chissu di l’alti, socu imparendi ancóra a scriì in saldu a poc’a pocu, e aggjutu comu e cantu póssu. Invecci cu’ la Cunsulta dugna dí fòcciu trabaddi di traduzioni, palchí tuttu lu chi tocca la burocrazia cilcu di scrillu in gaddurésu. Li traduzioni so ponti chi pòltani vessu lóchi nói, spàzii di cuntattu chi primma no esististíani e pói, a un celtu puntu, vi so: com’e l’esèmpiu di lu Principéddu, chi è statu tradottu in umbè di linghi e ancora in gaddurésu da Carlo Colombo. Ispéru una dí d’idé una lista di tuttu lu chi v’è di vultatu o scrittu in gaddurésu illi calàsci di li scóli, a dispunimentu di li studianti. Un beddu contu gaddurésu chi mi piaci e cunsiddu di liggjí è “La Muschitta Malignona”, una fóla scritta da Francesca Ruiu, una stória bidditta chi podaria fà viné gana d’apprufundí la linga e maccari liggjí in gaddurésu a li stéddi. No vicu l’òra di trabaddà cu’ lu Direttivu nóu illu tarritóriu. È un gruppu cumpitenti e socu sigura chi aremu a fà cosi impultanti insembi.
Gràtzias Caterina
Gràtzias Ivan
Immagine: lanuovasardegna.it














