Ambiente

138 Articoli

Architettura

3 Articoli

Cinema

8 Articoli

Cultura

162 Articoli

Economia

11 Articoli

Giustizia

8 Articoli

Interviste

51 Articoli

Lingua

52 Articoli

Mondo

33 Articoli

Musica

4 Articoli

Notizie

62 Articoli

Persone

20 Articoli

Politica

259 Articoli

S'Imprenta

155 Articoli

Sanità

14 Articoli

Senza Categoria

1 Articoli

Società

20 Articoli

Sport

5 Articoli

Storia

102 Articoli

Trasporti

4 Articoli

Non perdere le ultime da S'Indipendente!

Awareness planning: dònnia sardòfonu est responsàbili de sa vida – o sa morti – de su sardu

Cantu ndi tenint cussèntzia, is sardòfunus, de su rolu issoru poderosu in s’amparu de sa lìngua? E cantu est de importu, po sa subravivèntzia de sa lìngua, a ndi tènni cussèntzia?

Unu seminàriu chi apu sighiu ocannu passau de sa prof.ssa Sabrina Rasom, Funtzionàriu responsabili de is Servitzius linguìsticus e culturalis del Comun General de Fascia, m’at fatu arrexonai in contu de is preguntas chi apu bogau a campu pag’ora.

In is ùrtimus tempus, in prus, connosciu sempri prus personas chi, mancari non ddas apant pesadas in sardu, su sardu dd’ant studiau o ddu funt studiendi, funt disigiosas de ddu chistionai, ma non tenint cun chini ddu fai, ca sardòfunus meda ddis fueddant in italianu sceti.

Duus cuncetus chi nd’at bogau a pillu sa prof.ssa Rasom, pensu siant sempri prus de importu a ddus tènniri in cunsideru in su pensai istrategias chi siant profetosas in s’amparu de sa lìngua nostra.

Farta de cussèntzia: su puntu de partètzia

In su 2021 est bessida una circa sociolinguìstica – chi fait a dda consultai in forma interativa ( https://clam2021.unitn.it/) – chi tenit a ogetu tres lìngua minorizadas – su cimbru, su mochenu e su ladinu.

Sa circa amustrat unus cantu datus interessantis, ma su chi prus mi interessat in s’arrexonu chi bollu sboddiai est custu: ddoi funt personas medas chi su ladinu ddu cumprendint e ddu scint chistionai, ma custus datus non si furriant in una percentuali arta aici etotu de personas chi sa lìngua dda imperant a fitianu. Custa cosa acuntessit mancari personas medas pensint chi s’amparu de sa lìngua siat cosa de importu.

Est a nai: s’esistèntzia de sa lìngua est cunsiderada po su prus unu fenòmenu naturali, chi sighit unu caminu autònomu e no est influetzada de is cumportamentus linguìsticus de cada unu de nosu.

Custa cunditzioni podit èssiri puru chi non tèngiat cunseguèntzia peruna in una lìngua “normali”, o mellus, in una lìngua dominanti. E difatis, si deu non chisitonu s’italianu in unu cuntestu chi est giai de su totu italòfonu, no at a acuntèssiri nudda, sa lìngua at a sighiri su caminu suu e at a sighiri a bìviri.

Ma si deu, mancari connoscendi•dda, non chistionu una lìngua dèbili coment’est su ladinu e prus ancora su sardu chi est foras de is iscolas, chi est foras de sa prus parti de is medius de comunicatzioni, chi sempri prus pagu genti s’intendit chistionendi•dda, ddi seu cuncordendi su caminu po s’interru.

Nomalidadi nun cussenti e normalizatzioni cussenti

Comenti apu iscritu in susu, ddoi funt ddus cuncetus importantis meda, chi nosi podint agiudai a cumprèndiri cumenti si ndi scabùlliri de custa cunditzioni chi apu spricau imou imou. Su primu est su de “normalidadi no cussenti” e su de duus est su de “normalizatzioni cussenti”.

Sa “normalidadi no cussenti” descrìt s’impreu spontàneu de sa lìngua minorizada in totus cussus cuntestus chi a su fueddadori ddi parrit normali a dda imperai. Su fueddadori, duncas, imperat sa lìngua sena nimancu si ndi agatai e non pensat chi is isceberus lìnguisticus chi fait ònnia dii potzant tènniri conseguèntzias in su benidori de sa lìngua minorizada.

Sa “normalizatzioni cussenti”, invècias, est su processu chi portat a unu fueddadori a si ndi sapiri de su fatu chi a chistionai sa lìngua minorizada est cosa chi tocat a dda fai po amparai sa lìngua. Est su isceberai cun cussèntzia de chistionai sa lìngua in cuntestus sotzialis diferentis po ddi permìtiri de sighiri a bìviri.

Su de imperai o nono sa lìngua, duncas, no est prus unu deretu sceti, ma si furriat a resposanbilidadi individuali e colletiva chi ònnia fueddadori tenit respetu a sa comunidadi linguìstica cosa sua.

Awareness planning e alfabetizatzioni a s’identidadi linguìstica

Unu obietivu de is polìticas linguìsticas iat a dèpiri èssiri su de portai sa comunidadi de fueddadoris de sa primu cunditzioni a sa de duas.

Sena de custu passàgiu, e ponendi atentzioni manna e energias medas sceti is su “status planning” – su de traballai po su prestìgiu de sa lìngua – e in su “corpus planning” – su chi pertocat ortografia, gramàtica, terminologia – c’est s’arrìschiu mannu de s’agatai in sa cunditzioni paradossali de tènniri totus is ainas chi iant a pòdiri serbiri po fai de su sardu una lìngua “normali”, una lìngua de su fitianu, ma sena de tènniri prus s’ogetu de amparai, sena de tènniri prus una comunidadi de fueddadoris.

Iat a tocai, duncas, a imbucai in s’àmbitu de is interventus de polìtica linguìstica una atzioni forti de “awareness planning”, est a nai interventus de formatzioni chi fraighint sa cussèntiza chi a chistionai sa lìngua de minoria est responsabilidadi de su sìnguliu e de sa comunidadi po amparai e sarvai sa lìngua.

In prus, prus ancora de s’alfabetizatzioni a sa lìngua, s’iat a dèpiri forsis fai logu a s’alfabetizatzioni a s’identidadi linguistica, a sa responsabilidadi linguìstica. S’iat a depi fai de manera chi ònnia sardu, ònnia sardòfunu, duncas, s’intèndat parti de su caminu po torrai a fai de su sardu una lìngua bia, s’intendat parti de custu processu. Ca ònnia sardòfunu chi sceberat de chistionai su sardu in logu de s’italianu, fait comenti candu tiraus una perda in su mari: originat ùndas chi s’ammanniant sempri de prus e poi s’atòbiat a pari cun is àteras.

Ma si non fadeus nudda po chi is sardus chi su sardu ddu connoscint ddu chistionint a fitianu, teneus ora a fai cursus de lìngua, a nai chi su sardu est una lìngua e non unu dialetu, a nai chi est dìnniu de ddu imperai finas in is istitutzionis, a arrexonai si est mellus a scriri “paxi” “paxe” o “paghe”. Est comenti a tirai una perda in su desertu.


Imàgini: freepik

Cumpartzi • Condividi

Lascia un commento / Cummenta

I commenti saranno sottoposti ad approvazione prima della pubblicazione.

Il tuo indirizzo email non sarà pubblicato. I campi obbligatori sono contrassegnati *

Captcha in caricamento...